إحیاء علوم الدین
مؤلف: غزالی ، محمد بن محمد (450 – 505)
(موضوع – زبان): اخلاق-عربی
کاتب: نامعلوم
خط: نسخ
تاریخ کتابت: تحریر 898 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله و ما توفیقی الا بالله قال الشیخ الامام ابو حامد محمد بن محمد بن محمد الغزالی رضی الله احمد الله اولا حمدا کثیرا متوالیا و ان کان یتضال دون حق جلاله حمد الحامدین و اصلی علی رسوله ثانیا …
انجام: تم کتاب آداب النبوه و اخلاق المعیشه و بتمامه تم ربع العادات و هو الربع الثانی من ارباع کتاب احیاء العلوم بحمد الله و حسن توفیقه ..و یتلوه ان شاء الله کتاب شرح عجایب القلب و هو اول کتاب من ربع المهلکات الذی هو الربع الثالث من ارباع کتاب احیاء علوم الدین
کتابشناسی: کتاب حاضر کتابی جامع در علوم اخلاقی و معارف اسلامی است و با آنکه غزالى، در عقاید، اشعرى و در فروع، شافعى و در بینش، صوفى بود به هیچ گروه یا فرقهاى گرایش ندارد. مؤلف در مقدمه کتاب مینویسد: «به تحقیق می دانم و سوگند بر زبان می رانم که اصرار تو بر انکار حقیقت دین موجبی نیست، مگر آن بیماری که بسیاری از مردمان این روزگار را دامن گیر شده و جمهور خلق بدان مفتون گشتهاند. سپردن راه آخرت با نشیب و فرازش در غایت دشواری است، زیرا راهبران جهان آخرت عالمانی توانند بود که وارثان پیامبران باشند، عالمانی که اکنون روزگار از وجودشان خالی گشته و جایشان عالمانی جای گرفته اند که معروف را منکر و منکر را معروف می شمارند. بدین سبب علم دین مندرس شده و آثار یقین ناپیدا گشته است »!سپس در ادامه مینویسد:« مشغول تحریر کتاب احیاء علوم الدین شدم برای اینکه کشف روش متقدمین و توضیح علوم نافعه در نزد انبیاء سلف صالحین باشد و آن را بر چهار ربع [رکن یا بخش] پایه گذاشتم ربع اول عبادات ربع دوم عادات ربع سوم مهلکات و ربع چهارم منجیات است و از کتاب العلم شروع کردم زیرا علم مهمترین هدفهاست و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:« طَلَبُ العِلمِ فَریضَهٌ عَلى کُلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَهٍ». نسخه حاضر از ابتدای کتاب احیاء علوم الدین است که شامل رکن اول: عبادات، در ده کتاب: ۱. العلم ۲. قواعد العقائد ۳. اسرار الطهاره ۴. اسرار الصلوه ۵.اسرار الزکاه ۶. اسرار الصیام ۷. اسرار الحج ۸. آداب تلاوه القرآن ۹. الاذکار والدعوات ۱۰. ترتیب الاوراد فی الاوقات . رکن دوم: در آداب معاملات، شامل ده کتاب: ۱. آداب الاکل ۲. آداب النکاح ۳. احکام الکسب ۴. الحلال و الحرام ۵. آداب الصحبه والمعاشره مع اصناف الخلق ۶. العزله ۷. آداب السفر ۸.السماع و الوجد ۹. الامر بالمعروف و نهی عن المنکر ۱۰. آداب المعیشه و اخلاق النبوه است.
انجامه: وقع الفراغ من کتبته فی الیوم الرابع من جمادی الاوّل لسنه ثمان و تسعین و ثمان مأیه
موجودی نسخه: مکرر توسط ناشران داخلی و خارجی چاپ شده است.
منابع: ریحانه الأدب ۲۳۸/۴
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح و داخل کادر قرار داده شده است .
عناوین: عناوین شنگرف
آرایهها: پانزده سر لوح زرین مزدوج مرصع و با گره های زنجیره ای زرین و شنگرف و لاجورد به سبک تیموری دارد درون کتیبه ها سر فصلهای کتاب با خط نسخ و زرین نوشته شده است
مالکیت و مهر: حاشیه پایین صفحه اول کتاب:تاریخ هفتم شهر محرم الحرام سنه 1172 …داخل عرض ملاحظه شد سجع مهر مربع نستعلیق (محمد خلیل…)-
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: مهر مربع (اموال دولتی وزارت معارف شماره2860 )-سنه 1307 پانزده تومان قیمت شد (رقم به سیاق نیز آمده است)
برافزوده: یادداشت:کتاب احیاء العلوم جلد ثانی و ثالث قطع بزرگ کاغذ… مجدول مهذب جلد تیماج گنج و سرترنجدار طلا پوش از بابت اموال حاجی علی خان بیگلر بیگی ساکن مشهد مقدس که تاریخ 15 شهر ربیع الثانی 1105- ابتدای کتاب نوشته 537 ورق در حالی که با جلد 516 است .
رکابهدار.
جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: ورق 50 به بعد پایین صفحات آب خورده بعضی کلمات را از بین برده است صفحات مرمت شده روی کاغذ دیگر چسبانده شده است -ورق 99و 137 و253 و 301 و356 و 400و465و سمت چپ بیاض-ورق 209 خط تغییر کرده است ، ورق 357 قسمتی از سرفصل کتاب آداب الصحبه و الاخوه از بین رفته و همچنین ورق 429 و 428 –ورق 507 و 512 شیرازه کتاب باز شده است .
برگ: 513 ورق- 1020 ص- سطر: 21 سطر
جلد: قطع رحلی تیماج قهوه ای ضربی با ترنج و سر ترنج و لچکی گره دار زرکوب
اندازه جلد: 22×34
شماره 23
تعداد عکس با جلد: 516فریم
واقف: محمد حسین خان مروی 1230 به بخش وقفنامه ها مراجعه شود-
