إحیاء علوم الدین
مؤلف: غزالی ، محمد بن محمد (450 – 505)
(موضوع – زبان): اخلاق-عربی
کاتب: محمد بن عامد بن محمد بن الحسن الحسین
خط: نسخ قدیم
تاریخ کتابت: سده هشتم ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله (افتاده) قال الشیخ الامام ابو حامد محمد بن محمد بن محمد الغزالی رضی الله احمد الله اولا حمدا کثیرا متوالیا و ان کان یتضال دون حق جلاله حمد الحامدین و اصلی علی رسوله ثانیا …
انجام: فهذه الاحادیث و ما اوردناه فی کتاب الرجا نبشرنا تسعه رحمه الله تعالی فرحوا الله ان لا یعملت لما یستحقه و یتفضل علینا کما هو أهله و الحمد لله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا تمت
کتابشناسی: کتاب حاضر کتابی جامع در علوم اخلاقی و معارف اسلامی است و با آنکه غزالى، در عقاید، اشعرى و در فروع، شافعى و در بینش، صوفى بود به هیچ گروه یا فرقهاى گرایش ندارد. مؤلف در مقدمه کتاب مینویسد: «به تحقیق می دانم و سوگند بر زبان می رانم که اصرار تو بر انکار حقیقت دین موجبی نیست، مگر آن بیماری که بسیاری از مردمان این روزگار را دامن گیر شده و جمهور خلق بدان مفتون گشتهاند. سپردن راه آخرت با نشیب و فرازش در غایت دشواری است، زیرا راهبران جهان آخرت عالمانی توانند بود که وارثان پیامبران باشند، عالمانی که اکنون روزگار از وجودشان خالی گشته و جایشان عالمانی جای گرفته اند که معروف را منکر و منکر را معروف می شمارند. بدین سبب علم دین مندرس شده و آثار یقین ناپیدا گشته است »!سپس در ادامه مینویسد:« مشغول تحریر کتاب احیاء علوم الدین شدم برای اینکه کشف روش متقدمین و توضیح علوم نافعه در نزد انبیاء سلف صالحین باشد و آن را بر چهار ربع [رکن یا بخش] پایه گذاشتم ربع اول عبادات ربع دوم عادات ربع سوم مهلکات و ربع چهارم منجیات است و از کتاب العلم شروع کردم زیرا علم مهمترین هدفهاست و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:« طَلَبُ العِلمِ فَریضَهٌ عَلى کُلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَهٍ». کتاب حاضر شامل رکن اول و چهارم است که در سده هشتم از روی نسخه سنه 574 نوشته شده است که این میتواند از جهت قدمت مزیت این کتاب باشد کتاب در ابتدا فهرست دارد بخش اول رکن اول کتاب ۱. العلم ۲. قواعد العقائد ۳. اسرار الطهاره ۴. اسرار الصلوه ۵.اسرار الزکاه ۶. اسرار الصیام ۷. اسرار الحج ۸. آداب تلاوه القرآن ۹. الاذکار والدعوات ۱۰. ترتیب الاوراد فی الاوقات است و در بخش دوم کتاب به رکن چهارم میپردازد که این بخش نیز فهرست دارد این بخش در منجیات، شامل ده کتاب: ۱. کتاب التوبه؛ ۲. کتاب الصبر و الشکر؛ ۳. کتاب الرجاء و الخوف؛ ۴. کتاب الفقر و الزهد؛ ۵. کتاب التوحید و التوکل؛ ۶. کتاب المحبه و الشوق والانس والرضاء؛ ۷. کتاب النیه والاخلاص و الصدق؛ ۸. کتاب المراقبه والمحاسبه ؛ ۹. کتاب التفکر و الاعتبار؛ ۱۰. کتاب ذکر الموت و مما بعده
انجامه: وقع الفراغ من بسطه ربع العبادات من کتاب احیاء علوم الدین الذی صنفه الامام حجه الاسلام محمد بن محمد الغزالی قدس الله روحه علی یدی کاتبه للعبد الفقیر الضعیف الحقیر الراجی بسعه رحمه ربه تعالی محمد بن عامد بن محمد بن الحسن الحسین غفر الله ذنبه و اصلح قلبه
موجودی نسخه: مکرر توسط ناشران داخلی و خارجی چاپ شده است.
منابع: ریحانه الأدب ۲۳۸/۴
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حواشی تصحیح شده است
عناوین: عناوین شنگرف
مالکیت و مهر: مالک اول روح الله بن عبد الغفار سنه 854 و یکی از نوادگان دختری او 1026 یادداشت نوشته است: صارت هذه المجلد مع ااجوبه الثلث ملکا لاضعف عباد الله الصمد الغنی روح الله بن محمد ابن عبدالغفار …الشرعی …الله تعالی …و رزقه غلم فیه فی سنه اربع و خمسین و ثمان مأیه هجریه .انتهی النوبه الی الفقیر الی الله الغنی شمسان بن تاج الدین الحسینی . دخل فی نوبه ابن ابنه بالشری الشرعی فی رمضان سنه سته و عشرین و الف الی محمد ابراهیم بن تاج الدین محمد شمسا بن محمد بن محمود الحسینی . ورق 167 یادداشت تملک دیگر: «مالکه شرعاً » قد من الله علیّ بتصرف هذا الکتاب الشریف رزقنی الله سبحانه فهم غوامض اسراره و العمل بما فیه و انا اضعف العباد و احقر الخلایق ابن تاجان محمود بن شمسان بن محمد بن تاجان محمود بن محمد ابراهیم الحسینی الملقب بمعزّی جعله الله من عباد الصالحین حرّره فی ذی حجه احدی و ثلثین و الف – و هذا الکتاب مع ربع للمتملکات رفیقی و انیسی فی سفر الحجاز فی باب بیت الله الحرام و تسلیم عتبه النبی علیه الصلوه و السلام و تقبیل سرّه… العراق فی حجه وقعت فی حین حجه 1029 سجع مهر گرد خط نسخ ( الیس الله بکاف عبده محمد ابراهیم الحسینی )- در ابتدای کتاب سجع مهر گرد با خط نستعلیق (وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ )
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: هشت تومان قیمت شد 1307 ه.ق
رکابهدار.
جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: بعضی صفحات ترمیم شده کلمات از بین رفته است جای صفحه اول کتاب و فهرست جابجا شده است – ورق 172 خط و جنس کاغذ تغییر کرده است
برگ: 378 ورق-860 ص- سطر: 29 سطر
جلد: قطع رحلی تیماج قهوه ای ضربی با ترنج و سر ترنج رطوبت خورده لایه داخل سرخ
اندازه جلد: 28×20
شماره 106
تعداد عکس با جلد: 382فریم
واقف: حاج ملا علی کنی 1305
