ابواب الجنان
مؤلف: میرزا رفیعالدین محمد بن فتحالله واعظ قزوینی (1089ق)
(موضوع – زبان): اخلاق-فارسی
کاتب: تقی بن علیخان ولد محمد سید بیک عرب
خط:
تاریخ کتابت: سنه 1199 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله بهترین مقالی که سرخیل کاروان فنون محاورات تواند بود و خوشترین کلامی که به شادابی لآلی کلماتش تیغ زبانی بیانرا آبگیری تواند نمود حمد و ثنای…
انجام: امید از کرم حضرت حکیم ذوالمنن و واقف هر سر و علن … توفیق اتمام باقی ابواب را بر وجه کرامت فرمایند بمنه و کمال کرمه تم تم تمام شد.گر به خطائی رسی و طعنه مزن/که هیچ نفس بشر خالی از خطا نبود /بپوش
کتابشناسی: شروع کتاب با حمد و ثنای الهی با ادبیات قرن یازدهم و استفاده از کلمات و لغات غریب و طولانی و اشعاری در فضایل حضرت محمد و آل محمد علیهم السلام و کلماتی چند در نعت خاتم پیامبران که سراینده آنها خود مؤلف است می پردازد. سپس انگیزه خود را از نوشتن این کتاب اینگونه مینویسد:«پس آدمی خطا پیشه را ناچار است از مذکِّریکه نصایح دلپسندش را بسمع قبول گوش کند یا کتاب وعظی که زهر تلخی پندش را بی رو ترش کردن نوش نماید و تا غایت کتابی مشتمل به جمیع ابواب وعظ که از کتاب خدا و احادیث اهل بیت عصمت علیهم السلام مأخوذ باشد بفارسی ننوشته اند و مباشران امر وعظ که طبیبان بیمارستان روزگارند درین باب نسخه کاملی نه نبشته اند بنابراین بنده بیمقدار محمد رفیع واعظ خاکسار روی نیاز بدرگاه پادشاه ضعیف نواز سوده توفیق انجام این مهم را مسئلت نموده… چون ابواب مباحثش بعد از مقدمه بابواب جنت در موافقت نموده اگر ارباب جنانش ابواب الجنان خطاب دهند نامناسب نخواهد بود اما مقدمه متضمن سه مطلب است مطلب اول در بیان احتیاج بوعظ و فایده آن و مطلب دوم در آداب و فضیلت وعظ گفتن و مطلب سیم در شنیدن وعظ و آداب و شروطی که مستمع را رعایت باید نمود . سپس در سه فصل فصل اول:در ذکر دنیای فانی فصل دویم : در ذکر بیوفایی دنیای غداره . فصل سیم: در ذکر هریک از طرق و شعب حب دنیا . رذایل اخلاقی را بمنزله هفت شاخه یک درخت میداند این هفت صفت عبارتند از: صفات تکبر،بخل،حقدوحسد،طمع،ریا و سمعت،ظلم،خشم وتند خویی .روش از بین بردن و ریشه کن کردن آنها نیاز به مجالسی دارد مجلس اول:در مذمت حب جاه و ریاست مجلس دوم :در شهوات اندوختن ملک و مال. مجلس سیوم:در شهوات عالیه عمارات طلا کار و آئینه مجلس چهارم:در شهوت مباشرت شاهدان گلعذاران و بوس کنار خوبرویان ساده رخسار. مجلس پنجم: در شهوت اکل و شرب و مذمت پر خوردن مجلس ششم: در تسکین شهوات لباس و خود آرایی. مجلس هفتم : در شهوت مجالست حریفان ظریف خو و مصاحبت غفلت پیشگان بی ابرو مجلس. هشتم : در مذمت غنا و سازها . مجلس نهم در مذمت صفت خشم و کبر و سربلندی…در انتهای کتاب مصنف می فرماید: «لله الحمد که سالک خامه بیان براهنمایی تأئید ملک منان مرحله باب اول را از مراحل ابواب ثمانیه کتاب ابواب الجنان که بتنهایی مجلدی میتواند بود پیموده بسرانجام آن رسید…»ظاهرا هدف واعظ از تألیف ابواب الجنان در هشت باب یا مجلّد به نیّت هشت در بهشت بود تا هر کس به این کتاب تمسّک جوید به واقع هشت در بهشت به رویش گشاده گردد مع الاسف بیش از یک یا دو باب آن را نتوانست بنویسد ، پس از مرگ او فرزندش ملا محمد شفیع آن را به اتمام رسانید.قابل ذکر است که کتاب ابواب الجنان اخیراً حروف چینی شده و به چاپ رسیده است .
انجامه: راقمه بنده گنهکار از سر تا پا پر از خاکسار تقی بن علیخان ولد محمد سید بیک عرب تحریر یافت واقع بتاریخ سنه 1199 بمغفرت یاد فرمایند .گر بخطایی رسی و طعنه مزن /که هیچ نفس بشر خالی از خطا نبود .بپوش
موجودی نسخه: کتاب با تقریر احمد بهشتی و تصحیح مهدی راونجی در قم انتشارات ایده گستر 1390 ش چاپ شده است .
منابع: الذریعه ۷۶/۱
تصحیح و حاشیهنویسی: متن تصحیح شده است .
عناوین: عناوین و علائم شنگرف
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: مهر مربع (اموال دولتی وزارت معارف شماره2856)
رکابهدار.
جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: ورق 261 سطر 5 خط خورده است .
برگ: 443 ورق -890ص- سطر: 17 سطر
جلد: قطع خشتی تیماج سرخ جدول دار و گره دار با لایه مقوایی
اندازه جلد: 15×22
شماره 546
تعداد عکس با جلد: 448فریم
واقف: از جمله نود وسه جلد کتاب وقفی آقا میر سید حسین قمی محرم الحرام 1320 ه.ق می باشد .
