شرح مختصر الاصول
مؤلف: قاضی عضدالدین عبدالرحمن بن رکنالدین احمد بن عبدالغفار ایجی (701 یا 708 – 756یا760ق)
(موضوع – زبان): اصول فقه-عربی
کتابشناسی: کتاب حاضر شرح بر کتاب مختصر المنتهى الأصول ابن حاجب (متوفای 646ق) نوشته است. مصنف در مقدمه کتاب بعد از بیان مطالبی در مورد اصول فقه و نیاز به آن می نویسد:«کتب معتبره بسیاری در مورد اصول فقه نوشته و تألیفات مطول و مختصر در این علم شده است و کتاب مختصر ابی عمر و عثمان بن حاجب مالکی در بین علما در این زمینه مشهور است و علت آن حجم کم و کثرت عِلمّیت و نظم و نظام آن است لکن فهم آن مشکل است و برای همه قابل استفاده نیست و شرح زیادی هم فضلاء بر آن نداده اند و من دوست داشتم حقایق و دقایق آن را بنگارم به همین دلیل مدتی از وقت خود را صرف تلخیص مقاصد و مبانی آن کردم و در همه لحظات شاگردانم هم در این بحث مشارکت داشتند و می خواستند تا شرح بیشتری بدهم و املاء می کردم و بر آنان حد وسط را رعایت کردم» این شرح با عنوان «قال – اقول» بوده و در آن ابتدا از مبادی علم و فایده اصول فقه و مباحث الفاظ شروع کرده و سپس اصول عملی و مبحث قیاس و استحسان و اجتهاد و تراجیح مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.
موجودی نسخه: موجودی نسخه: سال ۱۳۰۷ در دو جزء چاپ سنگی شده است.,آستانه سنه۱۳۰۷ه
منابع: ریحانه الأدب ۱۴۳/۴
کاتب: سید اسد الله محمد صالح الحسینی الشهیر بمیرزا بزرگ
خط: نستعلیق
تاریخ کتابت: 1255 ه.ق
محل کتابت: سنندج
آغاز: بسمله و به ثقتی. الحمدلله الذی برأ الانام و عمّهم بالکرام و الدعوه إلی دار السلام و…اما بعد فانّ من عنایه الله بالعباد ان شرع الاحکام و بیّن الحلال و الحرام سبباً یصلحهم فی المعاش و ینجیهم فی المعاد…
انجام: و یکون مقروناً برضاه و متقربا الی عفوه و رحمته و اصلح شاننا و اعمالنا و تقبلها منا و زادنا من فضله انه المستعان و علیه التکلان و اتفق الفراغ من تألیفه فی السادس و العشرین من شهر شعبان سنه اربع و ثلاثین و سبعمأیه و الحمد لله
انجامه: و قد اتفق ذلک فی قصبه سنندج المحروسه من الهرج و المرج فی الولایه ذی المجد و الکرم و ولیّ النعم الوالایی الوالی رضا قلی خان سلمه الله تعالی و انا اقل الخلیقه بل لا شیئ فی الحقیقه ابن المرحوم المبرور السید اسد الله محمد صالح الحسینی الشهیر بمیرزا بزرگ و شرعت فی کتابت هذا الکتاب فی سلخ ربیع الاولی و فرغت فی سلخ شهر جمادی الثانی و کان ذلک فی سنه خمس و خمسین و ماتین سنه 1255
یادداشت: ماتن هذا الکتاب ابن الحاجب و شارحه قاضی عضد و سمّی بشرح المختصر الواقع فی علم اصول الفقه و کتبه بیدی لنفسی فی قصبه سنندج المحفوظ من الهرج و المرج فی سنه1255الداعی. سجع مهر مربع خط نستعلیق (عبده اسد الله بن السید محمد صالح الحسینی)
تصحیح و حاشیهنویسی: حواشی با اشکال هندسی دارد .
عناوین: شنگرف
مالکیت و مهر: یادداشت مالک: این کتاب از جناب مستطاب آخوند ملا علی میرزا خریده شد فی شهر شعبان سنه 1291 ه.ق و سجع مهر بیضی خط نسخ (حسین بن عبد الصمد) – مهر مربع خط نسخ(المهدی یهدی؟هدی الی ربه ) یادداشت تملک دیگر:کیف اقول هذا فی ملکی و لله ملک السماوات فی شهر رجب 1287 (مهر مربع فتحعلی ؟)-
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: مهر مربع (اموال دولتی وزارت معارف شماره3096) نمره 153 . عدد مکتوب این شرح مختصر علی التخمین یازده هزار و پانصد بیت است زیرا که دویست و سی و شش ورق و نیم است و هر ورقی علی التخمین پنجاه …یازده هزار و هشتصد و بیست و پنج بیت می شود بجهه تفاوت قلم سیصد و بیست و پنج را کم کردیم از قرار فوق شد به شبی در کردستان به این صرافت افتادیم حساب کردیم فی لیله الرابع عشر من شهر جمادی الثانی 1255
برافزوده: صفحه اول شعر از گلشن راز شیخ محمود شبستری با مطلع : خراباتی شدن از خود رهایی است/خودی کفر است ور خود پارسایی است/نشانی دادهاندت از خرابات/که «التوحید اسقاط الاضافات»… و همچنین : بود محبوس طفل شیرخواره/به نزد مادر اندر گاهواره/چو گشت او بالغ و مرد سفر شد/اگر مرد است همراه پدر شد…
و از حافظ: مِی خور به بانگِ چنگ و مخور غصه ور کسی/گوید تو را که باده مخور گو هُوَالْغَفُور – انتهای کتاب اشعاری از محمدامین استرآبادی (درگذشت ۱۰۳۶ق)- کاتب :حرره محمد مهدی ابن محمد الچهارسوقی الاصفهانی
رکابه دارد . جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: نسخه فرسودگی در شیرازه دارد ورق 9 و 107 و 211 شیرازه کتاب باز شده است .
برگ: 238 ورق-478ص سطر: 20 سطر
جلد: قطع وزیری تیماج مشکی با ترنج و سر ترنج مجدول گره دار ضربی.
اندازه جلد: 15×26
تعداد عکس با جلد: 242 فریم
واقف: آقا میرزا محمود با بیست و سه جلد کتاب دیگر حسب الوصیه شیخ علی مدرس نوری 1341 ه.ق
