الإنسان الکامل فی معرفه الأوائل و الأواخر
مؤلف: جیلى، عبدالکریم قطبالدین بن ابراهیم (767-805یا 826ق)
(موضوع – زبان): عرفان -عربی
کاتب: نامعلوم
خط: نستعلیق
تاریخ کتابت: تحریر سده 12و 13
محل کتابت: نامعلوم
آغاز مقدمه: بسمله ، سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اکبر و لا حول و لا قوه الا بالله العلی العظیم، قال النبی الاکرم صلی الله علیه و آله و سلم فانها من کنوز الجنه و هو حسبی و نعم الوکیل …
آغاز متن: بسمله الحمد لمن قام بحمده اسم الله فتجلی فی کل کمال استحقه و اقتضاه…
انجام: قوله اشار علیه السلام الی ذلک بقوله ان الوسیله اعلا مکان فی الجنه و لا تکون الا الواحد و ارجو ان اکون ذلک الرجال لانه له کان الید و فی الوجود فلابد ان یکون له الختام علیه افضل الصلاه و السلام
کتابشناسی: این کتاب از قدیمیترین و مهمترین منابع عرفانی درباره انسان کامل است که از دیرباز تاکنون در حوزههای علمی عرفان و فلسفه اسلامی تدریس میشده است و موضوع آن، بررسی مراتب انسان در خلقت از دیدگاه عرفان اسلامی است. مؤلف در مقدمه کتاب می گوید«از آنجایی که کمال انسان در علم به خداست و فضلش به اندازه گنجایش اوست و معارف تحقیقی او منوط به الهام و توفیقات اوست که بمنزله حرم امنیست برای او …مسیرهایی که خطا در آن مساوی با هلاکت و خروج از مسیر است لذا کتابی را تألیف کردم که برای محقق درخشان و روشنی بخش است به امید اینکه معارف این کتاب رفیق راه او در ظلمتها باشد و از این دریا به سلامت بگذرد …و بدان، هرعلمی که کتاب و سنت آنرا تأیید نکند ضلالت است …پس مبتدی باید اعمالش را به کتاب و سنت عرضه کند اگر در آنجا شواهدی یافت پس الهام است و اگر شواهدی نیافت پس آن عمل را متوقف کند بدون انکار…این کتاب ما به نام انسان کامل در معرفت اواخر و اوائل نامیده شد … بعد می فرماید این مقدمه ما در شروع کتاب بود »کتاب را در شصت و سه باب آورده است…نویسنده از پیروان مکتب ابن عربی است و در بهره گیری از تمثیل مانند صوفیان است و در شعر هم مانند ابن فارض شاعری توانمند است. به کشف الظنون ج1ص181 رجوع شود (استادی)
موجودی نسخه: درقم آیت اشراق، ۱۳۹۲ و مصر قاهره: مکتبه زهران ، ق۱۴ چاپ شده است .
منابع: کشف الظنون ۱۸۱/۱
تصحیح و حاشیهنویسی: متن تصحیح شده
عناوین: عناوین شنگرف- ورق 16 فهرست کتاب با خط نسخ و شنگرف
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: مهر مربع (اموال دولتی وزارت معارف شماره3065)
برافزوده: شش برگ اول کتاب مطلبی با عنوان اشاره آمده ،این اشاره را کسی شرح کرده در پایان نوشته :تمام شد شرح اشاره انسان کامل . این شش برگ قبل از اصل می باشد . در صفحه اول کتاب نوشته:این کتاب انسان کامل تصنیف شیخ کامل عارف شیخ عبدالکریم جیلی است که در شهر عدن و از جمله متأخرین مشایخ یمن بودهاند و جامع علوم ظاهری و باطنی و استغراق و جذب بر ایشان غالب و تفسیری در بسم الله الرحمن الرحیم نوشتهاند نوزده جلد است بعدد حرف آن در تفسیر هر حرفی مجلدی نوشته و غرایب و نوادر علوم در آنجا بسیار ذکر کردهاند لذا بطریق شیخ محی الدین عربی سخن میگوید و اکثر طریق تألیف و تصنیف ایشان چنان بوده است که همیشه در کوهها و صحراهای یمن بیخودانه می گشتند طالبان و مریدان هر جا سایه درختی یا جای نشیمن می دیدند کاغذ و قلم و دوات و طعام و شراب و فواکه در آنجا نهادند اگر ایشان را اتفاقا عبوری در آنجا میشد چیزی که بزبان وقت و حال می آمد املا کرده نوشته گذاشته می رفتند و طالبان برداشته جمع می نمودند و الله اعلم- حسب الامر حضرت حجه الاسلام آقای حاج شیخ مرتضی مد ظله در سنه 1340 خریده شده است.
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: از ورق 141-151 پایین صفحات سمت چپ موریانه خورده-
برگ: 151 ورق -302ص- سطر: 20 سطر
جلد: قطع وزیری تیماج قهوه ای جدول دار گره دار .
اندازه جلد: 30×19
تعداد عکس: 155فریم است .
