الحقائق فی محاسن الأخلاق
مؤلف: محمّد بن مرتضى فیض کاشانی (۱۰۰۷-۱۰۹۱ق)
(موضوع – زبان): اخلاق- عربی
کاتب: نامعلوم
خط: نسخ
تاریخ کتابت: 1264 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله الحمدلله الذی نور قلوبنا بنور الایمان و عرفنا من اسرار الحدیث و القرآن و الصلاه علی محمد سید المرسلین ..اما بعد فیقول الفقیر الی الله محمد بن مرتضی المدعو بمحسن ایده الله …
انجام: لقد وفقنی الله لنسخ هذه النسخه الوجیزه الجامعه من نسخه الاصل التی خطها المصنف بانامله الشریفه التابعه لولده الفقیر الی الله فی الآخره و الاولی محمد المدعو بعلم الهدی ..و اتفق الفراغ من کتابته بعون الله و عنایته فی شهر ربیع الاولی و فی لیله العاشر منها فی سنه مأتین و اربع و ستین و الف بعد الهجره النبویه و الله الموفق المعین
کتابشناسی: مرحوم مؤلف در مقدمه کتاب می فرماید : بعون الله تعالی من در این کتاب اسرار دین را ذکر خواهم کرد و در آن از کتاب خدا و سنت سید المرسلین و احادیث ائمه معصومین علیهم السلام استفاده میکنم و به آن اضافه کردم هر آنچه در کتب علماء دین مخصوصا کتاب احیاء العلوم ابی حامد محمد بن محمد غزالی طوسی بوده است با اصلاح و حذف زواید و نام آن را الحقایق گذاشتم(در واقع این کتاب خلاصه محجه البیضاء فی تهذیب الإحیاء است). مؤلف آن را در شش مقاله مرتب کرده است مقدمه اول که اصول هستند در سه مقاله مطرح میشود مقاله اول، در سه باب است:1-علم 2-عقاید 3- معرفت نفس . از جمله مباحث مطرح شده در این فصول، عبارت است از: فضیلت علم، علم کلام، علامات علم نافع، طریقه فهم عقاید …
مقاله دوم که داراى چهار باب مىباشد،باب اول از مبادى اخلاق و تهذیب و خوبىها و ناشایستههاى اخلاقى و راه پیرایش آنها و باب دوم حفظ بطن و فرج و لسان باب سوم در غضب و حقد وحسد و باب چهارم در کبر و ریا و عجب و طریقه زدودن آنها از صفحه جان سخن گفته است.
مقاله سوم،باب اول پیرامون تبیین دیدگاه اسلام درباره دنیا و آخرت باب دوم در ذم دنیا، باب سوم در ذم حب مال و راه مبارزه با فریفتگىهاى آن دو است و در ضمن آن از زهد، جود، بخل، مال مذموم و ممدوح، فواید و آفات مال،باب چهارم در مذمت حب جاه، طرق کمال، حب مدح و ثناء، باب پنجم در ذم غرور و جهات آن بحث شده است
در مقاله چهارم، از مکارم اخلاق و کیفیت تحصیل آنها بحث شده است. باب اول: عبارتند از: صبر و درجات آن ، باب دوم در رضا و شکر،باب سوم در رجا و خوف،باب چهارم در محبت و انس و طریق تحصیل آن، باب پنجم در یقین و توکل و باب ششم در صدق و اداى امانت.
در مقاله پنجم، در عبادات و اسرار آنها باب اول نیت و اخلاص، باب دوم طهارت و پاکیزگى، باب سوم نماز و ذکر، باب چهارم تلاوت قرآن،باب پنجم زکات و انفاق،باب ششم روزه،و در باب هفتم حج و زیارت مشاهد مشرفه، سخن به میان آمده است.
مقاله ششم که بیانگر دیگر اعمال صالحه است باب اول توبه و وجوب آن ،باب دوم در معنی محاسبه و مراقبه، باب سوم در تفکر و تدبر،باب چهارم یاد مرگ و کوتاه گردانیدن آرزو و باب پنجم در مورد برادرى و دوستى با مؤمنان، بحث شده است.
در انتها می فرماید آنچه ما در این کتاب آوردیم کمتر در کتب دیگر به آن پرداخته شده است و به خدا پناه میبریم از حسودان و خناسها ، و خداوند به من توفیق جمع آوری و تألیف این کتاب را در چند ماه از سال هزار و نود هجری داد و من در هشتاد و سه سالگی و در شرف رحلت هستم و این توفیقی بود که خداوند بواسطه عقاید حقه به من عنایت فرمود.
موجودی نسخه: کتاب با تصحیح ابراهیم میانجی در ۱۳۷۸ به چاپ رسیده است و درقم دار الکتاب الاسلامی، 1368-۱۴۱۰ق.
منابع: الذریعه ۲۸/۷
تصحیح و حاشیهنویسی: – حواشی مختصر دارد
عناوین: شنگرف
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: مهر مربع (اموال دولتی وزارت معارف شماره2855 )-هشت هزار دینار قیمت شد1307
برافزوده: -صاحب قبلی نوشته : در حدث بوده جناب حاجی محمد ابراهیم زید عمره و عزه عصر روز شنبه دوم شهر ربیع الثانی سنه 1284 در دار السلطنه باهره سلطانیه طهران بمصاحبت سه نفر از وابستگان سه ساعت از شب گذشته …-در خدمت مشار الیه بتاریخ یوم شنبه 1288
رکابهدار.
جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: ورق 63 تا 67 و 89 تا 95 رطوبت خورده است .
کاغذ: فرنگی
برگ: 111 ورق -221ص- سطر: 20 سطر
جلد: کتاب خشتی تیماج قهوه ای جدول دار.
اندازه جلد: 21×15
شماره 611
تعداد عکس با جلد: 116فریم
واقف: حاج ملا علی کنی 1305
