الکافیه فی النحو «الفوائد الضیائیه»
مؤلف: اِبن حاجِب، ابوعمرو جمالالدین عثمان بن عمر (570-646ق)، ادیب، نحوی، مصری
(موضوع – زبان): ادبیات عرب(نحو)-عربی
کتابشناسی: شرح مزجی مختصر مشهوری است بر رساله « الکافیه » ابن الحاجب نحوی، که جامی برای فرزندش ضیاء الدین یوسف بن عبدالرحمن نگاشته است. این شرح توضیحی است و کمتر به گفتگو و بحثهای طولانی می پردازد. این شرح از مشاهیر شروح کافیه می باشد و می توان گفت که آنچه نکات شروح پیش دارا بوده با اضافاتی در این کتاب می باشد و از بدو تألیف تا کنون در مدارس قدیمه کتاب درسی بوده و خواننده آن از کتب دیگر در علم نحو بی نیاز می گردد. شارح این شرح را به مناسبت نام پسر خویش ضیاء الدین «الفوائد الضیائیه» نامیده است.
کاتب: محمد تقی ابن محمود
خط: نستعلیق
تاریخ کتابت: سنه 1102
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله الحمد لولیّه، والصلاه على نبیّه، وعلى آله و أصحابه المتأدبین بآدابه أما بعد، فهذه فوائد وافیه بحل مشکلات الکافیه للعلامه المشتهر فی المشارق والمغارب الشیخ ابن الحاجب تغمّده الله بغفرانه…
انجام: و المخففه المفتوح ما قبلها تقلب الفاء کقولک فی اضربن اضربا تشبیهافان التنوین اذا انفتح ما قبلها تقلب الفاء و فاذا انضم او انکسر بحذف نحو اصبت خیرا و اصابتی خیر و اختم لی بالخیر اللهم خاتمه امورنا خیراً
انجامه: تم الکتاب بعون الملک الوهاب فی یوم الجمعه 11 شهر شعبان المعظم سنه 1102 علی ید اقل الخلیقه محمد تقی سجع مهر مربع طغرا (محمد تقی ابن محمد)
موجودی نسخه: در انتشارات مکتبه الآداب قاهره 1431 ق چاپ شده است.
منابع: الذریعه ۵۶/۶
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است. حواشی به نام نعمت الله دارد.
عناوین: شنگرف بعضی صفحات مجدول به شنگرف
مالکیت و مهر: قد انتقل الیّ هذا الکتاب بطریق المواهبه الشرعیه عن اخ الدینی بندگر محمد هادی هداه الله الی سواء الطریق و انا العبد المحتاج الی رحمه ربه الغنی بهاء الدین احمد بن محمد مسیح (ناخوانا و مهر مربع ناخوانا)
یادداشت انتهای کتاب: این کتاب (سه کلمه پاک شده) کمترین محمد کاظم ولد مرحوم حاجی الحرمین و الشریفین حاجی مختار خدا رحمت کند او را مبلغ یکهزار و دویست و پنجاه دینار خریده (پاک شده) باتمامه داده جمادی الاخری سنه 1203
برافزوده: حاشیه ورق 57: ای آنکه سوختی دل ما را بصد جفا/ داری دریغ وصل خود ای شوخ بیوفا
در حاشیه ورق 86 با مداد نوشته: ابوالقاسم بن محمد تقی بن محمد هادی بن مهدی بن علی بن محمد بن تقی بن مصطفی بن مجتبی بن مرتضی بن یحیی بن امام زین العابدین بیمار کربلا
حاشیه پایین ورق 98: شوخی به کرشمه غارت جانم کرد/ تاراج دل بی سرو سامانم کرد/ دردی دارم که پیش کس نتوان گفت/ حالیست مرا که شرح نتوانم کرد(حسب الامر قهرمان الماء و الطین ظل الله فی الارضین السلطان از خط استادی میرعماد علیه الرحمه نقل شد کاتب الحضرت السلطانی محمدحسین ۱۲۵۲)
حاشیه ورق 135: هر خواند صف میر میر را/ شرح جامی پیش او حلوا بود. لمحرره الکتاب 1102
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: حواشی جلد و عطف و صفحات فرسوده جلد از شیراز جدا شده است کتاب رطوبت خورده بعضی از حواشی ناخوانا است. حواشی صفحات مرمت شده است. ورق 7 و 11 و چند ورق در انتهای کتاب شیرازه از هم باز شده است.
برگ: 233 ورق – 466 ص سطر: 15 سطر
جلد: قطع خشتی تیماج مشکی لایه داخلی قهوه ای اندازه جلد: 23×13
تعداد عکس با جلد: 236 فریم
واقف: وقف نامه ای داشته که اکثر آن پاک شده تولیت کتاب را به میرزا محمد صادق واگذار کرده است. سجع مهر مربع (بر طبق وصیت مرحوم آیت الله سرخه ای وقف بر کتابخانه مدرسه مرحوم خان مروی گردید)(جهت حفظ موقت در)
