الکافیه فی النحو «الفوائد الضیائیه»
مؤلف: اِبن حاجِب، ابوعمرو جمالالدین عثمان بن عمر (570-646ق)، ادیب، نحوی، مصری
(موضوع – زبان): ادبیات عرب(نحو)-عربی
کتابشناسی: شرح مزجی مختصر مشهوری است بر رساله « الکافیه » ابن الحاجب نحوی، که جامی برای فرزندش ضیاء الدین یوسف بن عبدالرحمن نگاشته است. این شرح توضیحی است و کمتر به گفتگو و بحثهای طولانی می پردازد. این شرح از مشاهیر شروح کافیه می باشد و می توان گفت که آنچه نکات شروح پیش دارا بوده با اضافاتی در این کتاب می باشد و از بدو تألیف تا کنون در مدارس قدیمه کتاب درسی بوده و خواننده آن از کتب دیگر در علم نحو بی نیاز می گردد. شارح این شرح را به مناسبت نام پسر خویش ضیاء الدین «الفوائد الضیائیه» نامیده است.
کاتب: محمد تقی ابن محمود
خط: نسخ
تاریخ کتابت: سنه 1131 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله الحمد لولیّه، والصلاه على نبیّه، وعلى آله و أصحابه المتأدبین بآدابه أما بعد، فهذه فوائد وافیه بحل مشکلات الکافیه للعلامه المشتهر فی المشارق والمغارب الشیخ ابن الحاجب تغمّده الله بغفرانه…
انجام: و المخففه المفتوح ما قبلها تقلب الفاً کقولک فی اضربن اضربا تشبیها لها بالتنوین اذا انفتح ما قبلها تقلب الفاض و اذا انضم او انکسر تحذف نحو اصبت خیرا او اصابنی خیرٌ و ختم لی بخیر بحق محمد و آله الامجاد تم.
انجامه: و قد فرغ من تحریر هذا الکتاب بعون الملک الوهّاب فی یوم الخمیس من اواسط شهر رجب المرجب من شهور سنه 1131 احد و ثلثون و مائه بعد الالف من هجره النّبویّه صلی الله علیه و آله و سلم تسلیما کثیراً کثیراً.
گر خط من بهم برزده بینی عیب مکن/ که مرا محنت ایام بهم بر زده بود. هر خواند دعا طمع دارم.
موجودی نسخه: در انتشارات مکتبه الآداب قاهره 1431 ق چاپ شده است.
منابع: الذریعه ۵۶/۶
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است.
عناوین: شنگرف
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف شماره 3350) «هو» یک تومان دو هزار و پانصد دینار (به سیاق نوشته شده) ده ریال قیمه شد فی 1307
برافزوده: یادداشت ابتدای کتاب: یک روز خرج مطبخ تو قوت سال ماست/ یک سال فارغم کن و یک روز روزه گیر. بیا سوته دلان گردهم آئیم / ز عشق آن گل رعنا بنا لیم. بلا بی دل بلا بی بلا بی / گنه چشمان کنه دل مبتلا بی/ اگر چشمان نه بیند روی خوبان/ چو داند دل که خوبان در کجا بی/ هر آن باغی که نخلش سر بدر بی/ باغبان خون در جگر(بقیه شعر در صحافی از بین رفته است)
من گرفتم خود تویی بهرام گور/ خواهی بر افتاد آخر اندر دام گور. هیچ کس را نیست زین منزل گریز/ از گدا و شاه و از برنا و پیر
دریا دلیم و سینه ما معدن…/ دادار غیب دان و نگهدار آسمان. رزاق بندهپرور و خلاق رهنما/ اقرار میکند دو جهان بر یگانگیش (سعدی)
ورق 24 با شنگرف نوشته:
ورق 24 با شنگرف نوشته:
گر همی خواهی که دانی نام هر پیغمبری/ تا کدامست ای برادر نزد نحوی منصرف.
صالح نوح محمد با شعیب لوط هود/ منصرف میدان دیگر باقی همه لاینصرف.
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: جلد و عطف فرسوده ورق 2 و 24 و 34 و 43 شیرازه کتاب باز شده است. اوراق بسیاری مرمت شده است. حواشی کتاب چرک شده است.
برگ: 203 ورق- 406 ص سطر: 15 سطر
جلد: قطع خشتی تیماج مشکی اندازه جلد: 21×15
تعداد عکس با جلد: 206 فریم
واقف: حاج محمدحسین خان مروی در سنۀ 1231 ه.ق
