الکافیه فی النحو «الفوائد الضیائیه»
مؤلف: اِبن حاجِب، ابوعمرو جمالالدین عثمان بن عمر (570-646ق)، ادیب، نحوی، مصری
(موضوع – زبان): ادبیات عرب(نحو)-عربی
کتابشناسی: شرح مزجی مختصر مشهوری است بر رساله « الکافیه » ابن الحاجب نحوی، که جامی برای فرزندش ضیاء الدین یوسف بن عبدالرحمن نگاشته است. این شرح توضیحی است و کمتر به گفتگو و بحثهای طولانی می پردازد. این شرح از مشاهیر شروح کافیه می باشد و می توان گفت که آنچه نکات شروح پیش دارا بوده با اضافاتی در این کتاب می باشد و از بدو تألیف تا کنون در مدارس قدیمه کتاب درسی بوده و خواننده آن از کتب دیگر در علم نحو بی نیاز می گردد. شارح این شرح را به مناسبت نام پسر خویش ضیاء الدین «الفوائد الضیائیه» نامیده است.
کاتب: نامعلوم
خط: نسخ
تاریخ کتابت: سنه 1233
محل کتابت: نامعلوم
آغاز موجود: بطنها کانّ کلّ فرد منها جماعه من هذا الجنس فالمعتبر فی منع حرفه هو الجمعیّه الاصلیّه فان قلت لا حاجه فی منع صرفه الی اعتبار الجمعیّه الاصلیّه فانّ فیه العلیّه و التأنیث لانّ الضّبع هی الانثی الضّبعان…
انجام: و علی اصحابه و علی بنوم من رفیره اجابه قد اشراح من کمد الانتهاء من الفعل هذا الشرح من السّواد الی البیاض العبد المذنب عبدالرحمن الجانی وفقه الله سبحانه فی وظایف عبودیّه للاعراض من مطالبه الاعراض تمت
انجامه: هجره السبت الحادی عشرین رمضان تمت بتاریخ الاشهر من محرم الحرام من شهور سنه 1233
موجودی نسخه: در انتشارات مکتبه الآداب قاهره 1431 ق چاپ شده است.
منابع: الذریعه ۵۶/۶
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است. حواشی به نام نعمت الله دارد.
عناوین: شنگرف
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف شماره 3347 )
برافزوده: نسخه طبی: بجهه باه مجرب است رب پیاز یکجزء عسل دو جزء بجوشانند تا بقوام آید و در وقت خوابیدن بنوشند که بسیار مجرب است. تمت
نسخه دیگر: معجون از برای قوت باء نظیر ندارد. عاقرقرحا .، قرنفل، زنجبیل، زرده تخم مرغ بیست عدد، باید پخته شود و با عسل بقوام آرند صد بیست درم معجون سازند خوراکی سه مثقال و اگر نعوظ مفرط آرد مسکن او اینست گل نیلوفر سه درم کافور یک نخود نرم کوفته بآب کاهو بخورند. از برای نزله ربّ سوس 3، کتیرا 3، مقل 3، تریاک 12، قرحسار، اجزا را نرم کوفته پخته با آب حبّ سازند و بقدر ماش دو حب ناشتا، بُخُرد اگر نفع ندهد سه حب بُخُرد اما در فصل زمستان اگر در تابستان هم احتیاج افتد یک حب نیم بُخُرد یا یک حبّ.
صبا اگر گذری اُفتَدَت به کشور دوست/ بیار نَفحِهای از گیسوی مُعَنبَر دوست/ به جانِ او که به شکرانه جان برافشانم/ اگر به سویِ من آری پیامی از برِ دوست
تو چه مظهری که ز جلوهٔ تو صدای صیحهٔ صوفیان/ گذرد بوسه لامکان، که خوشا جمال ازل؛ خوشا/ نَفَحاتُ وَصلکَ اَوقَدَت جَمَرات شَوقکَ فِی الحَشا/ ز غمت به سینه کم آتشی که نزد زبانه کما تشا (جامی)
صفحه آخر: مبلغ سیزده تومان نیم سیصد …سیصد بالا پول صاحب قران از مال سیادت پناه سید جاجی بابا بر ذمه و رقبه دیانت آثار محمد علی ولد مرحوم مشهدی قربانعلی ثابت و لازم شرعیست از حالتی که بیست و هشتم شهر جمادی الآخر …الی مدت سه ماه هشت یوم بالا تسلیم مشار الیه نماید و بعد …موقوفه معطل نماند سنه 1236
نصیحت: آقا سید جواد این طریق درس خاندن نیست باری اختیار دارید یا جواب یا سواب
یادداشت دیگر: آنچه کتاب در نزد ملا محمد صادق است. جامی جلد. غفور خلاصه جلد. اشارات جلد. داوود جلد. حاشیه جلد. میر بر شمسیه جلد.
کاغذ: فرنگی آهار دار
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: حواشی ورق 3 پوسیدگی دارد. ورق 13 سمت چپ اثر سوختگی وجود دارد. رطوبت در بعضی صفحات کلمات را تخریب کرده ناخوانا است.
برگ: 182 ورق – 365 ص سطر: 15 سطر
جلد: قطع رقعی تیماج مشکی اندازه جلد: 21×15
تعداد عکس با جلد: 186 فریم
