الکافیه فی النحو «الفوائد الضیائیه»
مؤلف: اِبن حاجِب، ابوعمرو جمالالدین عثمان بن عمر (570-646ق)، ادیب، نحوی، مصری
(موضوع – زبان): ادبیات عرب(نحو)- عربی
کتابشناسی: شرح مزجی مختصر مشهوری است بر رساله « الکافیه » ابن الحاجب نحوی، که جامی برای فرزندش ضیاء الدین یوسف بن عبدالرحمن نگاشته است. این شرح توضیحی است و کمتر به گفتگو و بحثهای طولانی می پردازد. این شرح از مشاهیر شروح کافیه می باشد و می توان گفت که آنچه نکات شروح پیش دارا بوده با اضافاتی در این کتاب می باشد و از بدو تألیف تا کنون در مدارس قدیمه کتاب درسی بوده و خواننده آن از کتب دیگر در علم نحو بی نیاز می گردد. شارح این شرح را به مناسبت نام پسر خویش ضیاء الدین «الفوائد الضیائیه» نامیده است.
کاتب: محمد یحیی بن میر جعفر الحسینی
خط: نستعلیق
تاریخ کتابت: 1079
محل کتابت: فی مدرسه الخامسیه
آغاز: بسمله الحمد لولیّه، والصلاه على نبیّه، وعلى آله وأصحابه المتأدبین بآدابه أما بعد، فهذه فوائد وافیه بحل مشکلات الکافیه للعلامه المشتهر فی المشارق والمغارب الشیخ ابن الحاجب تغمّده الله بغفرانه…
انجام: و المخففه المفتوح ما قبلها تقلب الفاء کقولک فی اضربن اضربا تشبیها لها بالتنوین فان التنوین اذا انفتح ما قبلها تقلب الفاء و فاذا انضم او انکسر تحذف نحو اصبت خیرا و اصابنی خیر و اختم لی بالخیر للهم اجعل خاتمه امورنا خیراً
انجامه: قد اتفق الفراغ من تسوید هذه النسخه فی شهر ربیع الاوّل من شهور سنه تسع و سبعون بعد الالف علی ید اقل خلق الله محمد یحیی بن میر جعفر الحسینی … فی مدرسه الخامسیه
موجودی نسخه: در انتشارات مکتبه الآداب قاهره 1431 ق چاپ شده است.
منابع: الذریعه ۵۶/۶
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است. حواشی دارد. یادداشت حاشیه ورق 20: در مدرسه حاجی ملا صالح 2 شب سنه 1056 [این تاریخ با تاریخ کتابت مغایرت دارد] ورق 26: حرره 2156
عناوین: شنگرف
مالکیت و مهر: ابتدای کتاب: کیف اقول هذا ملکی و لله ملک السموات و الارض حرره …معصوم. حاشیه ورق 43: الحمد لله الذی ملک هذا النسخه و نفّعنی بها ورخوانی (ناخوانا) جله الاعزه وفقه الله (ناخوانا) و ایای خیر الدنیا و الآخره سجع مهر بیضی ناخوانا ورق 200 حاشیه پایین صفحه سجع مهر مربع نستعلیق (…بحق لم یزلی / نظر کن سوی لطفعلی1112)
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف شماره 3346) «هو» پنج هزار قیمه شد فی 1307
برافزوده: یادداشتهای ابتدای کتاب: تاریخ آمدن آقا محمد جان در بنده منزل پانزدهم شهر رجب المرجب سنه 1297
بلبلی برگِ گُلی خوش رنگ در منقار داشت/ و اندر آن برگ و نوا خوش نالههایِ زار داشت. صاحبا در حالتی کین بنده را غم یار داشت/ یادم آمد کز سئوالی آن جناب اظهار داشت. نیمه شب غواص گشتم در حروف ابجدی/ تا ببینم در میات آیا چه در دربار داشت. بلبلی برگ و گلی شد سیصد و پناه و شش/ با علی و با حسین و با حسن معیار داشت/
برگ گل سبز است دارد آن نشانی از حسن/ چونکه در وقت شهادت سبزی رخسار داشت. رنگ گل سرخ دارد آن نشانی از حسین/ چونکه در وقت شهادت سرخی گلنار داشت.
شب سه شنبه 20 ذیحجه ماه 12 در دارالسلطنه در مدرسه خان حاجی ملا صالح عصر… در نهایت بی دماغی ناتمام مر رفت حرّره عبد الجانی این از خاننده التماس دعا دارم برسم خط بر این کاغذ نشانه
از غم مدعیانم به مدعا برسان/ مرا بحضرت مظلوم کربلا برسان.
یادداشتهای انتهای کتاب: تباشیر نیم من عدس/ نیم زمر/ نیم بربنج/ یک سماق/ یک صبح با آب قوره میشوید
یادداشت نکاح: وکیل: آسید یوسف. الناکح: مشهدی گل محمد. النکوحه: سیده بانو. الصداق هفت تومان. الشهود میرزا ابو الحسن خان و صادق آمیرزا نصیر. التاریخ فی یوم یکشنبه 20 شهر جمادی الثانی لوی ئیل سنه 1297
یادداشت نکاح دیگر: وکیل: آسید میرزا. الناکح: مشهدی جعفر علی. المنکوحه: فاطمه. الصداق چهارده تومان. الشهود: میرزا ابو الحسن خان و آ میرزا محمد علی. التاریخ: فی یوم یکشنبه من شهر جمادی الاولی لو ئیل سنه 1297
طریقه اسم امیر المؤمنین را با سایر اسماء مطابق کردن: علی یابی ز هر لفظ مقلّب/ بکن شش حسّه اعدادش در این فن/ مقرر یک بکن در…مضروب/ بیفکن بیست سر در یازده آن
حاشیه ورق 137: حرره 6 14 20 شهر قزوین 1279.
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: ورق 32 تا 38 حواشی مرمت کامل شده بعضی از کلمات باز نویسی شده است.
برگ: 208 ورق – 416 ص سطر: 17 سطر
جلد: قطع وزیری تیماج سرخ با ترنج و چهار سر ترنج مجدول و گره دار اندازه جلد: 24×13
تعداد عکس با جلد: 212 فریم
