الکافیه فی النحو «الفوائد الضیائیه»
مؤلف: اِبن حاجِب، ابوعمرو جمالالدین عثمان بن عمر (570-646 ق)، ادیب، نحوی، مصری
(موضوع – زبان): ادبیات عرب(نحو)- عربی
کتابشناسی: شرح مزجی مختصر مشهوری است بر رساله « الکافیه » ابن الحاجب نحوی، که جامی برای فرزندش ضیاء الدین یوسف بن عبدالرحمن نگاشته است. این شرح توضیحی است و کمتر به گفتگو و بحثهای طولانی می پردازد. این شرح از مشاهیر شروح کافیه می باشد و می توان گفت که آنچه نکات شروح پیش دارا بوده با اضافاتی در این کتاب می باشد و از بدو تألیف تا کنون در مدارس قدیمه کتاب درسی بوده و خواننده آن از کتب دیگر در علم نحو بی نیاز می گردد. شارح این شرح را به مناسبت نام پسر خویش ضیاء الدین «الفوائد الضیائیه» نامیده است.
کاتب: شمس الدین ابن حاجی نصرکلامی
خط: نستعلیق و نسخ
تاریخ کتابت: 1090 ه.ق
محل کتابت: مدرسه بار فروش[آمل]
آغاز: بسمله الحمد لولیّه، والصلاه على نبیّه، وعلى آله وأصحابه المتأدبین بآدابه أما بعد، فهذه فوائد وافیه بحل مشکلات الکافیه للعلامه المشتهر فی المشارق والمغارب الشیخ ابن الحاجب تغمّده الله بغفرانه…
انجام: و المخففه المفتوح ما قبلها تقلب الفاء کقولک فی اضربن اضربا تشبیها لها بالتنوین فان التنوین اذا انفتح ما قبلها تقلب الفاء و فاذا انضم او انکسر یحذف نحو اصبت خیرا و اصابنی خیر و اختم لی بالخیر
انجامه: فرغت من تنمیق هذه الاوراق فی اواخر تمت هذه الرساله فی تاریخ شهر جمادی الآخر سنه 1090 یدوم الخط فی قرطاس دهراً / کاتبه رمیم بالتراب. امید بکرم عیب نگیرند و بدعای خیر فراموش نکنند آشفته بحال پریشان روزگار شمس الدین ابن حاجی نصرکلامی در مدرسه بار فروش جهت یادگاری قلمی شد و الله اعلم
موجودی نسخه: در انتشارات مکتبه الآداب قاهره 1431 ق چاپ شده است.
منابع: الذریعه ۵۶/۶
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حواشی تصحیح شده است. حواشی به فارسی و عربی دارد.
عناوین: شنگرف
مالکیت و مهر: آخر کتاب :این کتاب از مال کمترین خلق الله العبد سجع مهر مربع عربی (عبده محمد 1112) این کتاب شرح جامی از مال محمد جعفر ولد آخند ملا محمد تقی سجع مهر مربع ناخوانا. حاشیه ورق 130 سجع مهر بیضی کوچک نستعلیق (محمد مهدی 1217)
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: «هو» یک تومان دو هزار و 500 دینار (به سیاق نوشته) ده ریال تقویم شد فی 1307
برافزوده: ورق 3 سمت راست اسماء مونث که قیاسی نیستند را نوشته در انتهاء نوشته سزاوار است اینها پشت کتاب نوشته شود نقش یک طلسم را هم در ذیل آن نوشته است. شعر سمت چپ صفحه: …که شکست شد مردی نکند/ خاکستر پای برده جود نکند/ مرغی که بریده شد ناید در دام/ دام از پی مرغ رفته سود نکند
آخر کتاب: جفا مکن تو فقیر ستم رسیده خود را/ ذلیل و خوار مکن تو یار آرمیده [خود را]/ امید هست که روزی دیگر تو خوار شوی/ زمانه رفع کند فور برکند [افتاده]
رفتم بر آن نگار سیمین غبغب /گفتم به سفر میروم ای مه امشب /رویی چو قمر، زلف چو عقرب بنمود /یعنی که مرو هست قمر در عقرب
نسخه طبی: به جهت بزرگ و دراز شدن ذکر خراطین را در سایه خشک کرده و نرم سایده کرده و بحمام رفته و ذکر را در آب گرم بشوید و محکم بمالد چنانکه سرخ شود بعد …خراطین…(بقیه مطلب در مرمت از بین رفته است )
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: صفحات بسیاری مرمت شده است در اثر ترمیم متن و حواشی دچار آسیب شده ناخوانا است. حواشی کتاب روغن خورده است. ورق 137 اثر لکه های قرمز شنگرف وجود دارد. حاشیه ورق 150 پاک شده است. از ورق 173 تا انتهای کتاب حواشی رطوبت خورده است.
برگ: 178 ورق – 356 ص سطر: 19 سطر
جلد: قطع وزیری تیماج سبز مجدول لایه داخلی ایر و باد مشکی اندازه جلد: 25×14
تعداد عکس با جلد: 181 فریم
واقف: حاشیه ورق 164 وقفنامه حاج محمدحسین خان مروی در سنۀ 1232 ه.ق
