الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل
مؤلف: زمخشری (476-538ق)، محمود بن عمر بن محمد بن عمر خوارزمى مفسر، ادیب
(موضوع – زبان): تفسیر – عربی
کتابشناسی: کتاب حاضر تفسیر کشاف زمخشری از متقن ترین و معروفترین تفاسیر اهل سنت است. کشاف ممتاز در تبیین بلاغت قرآن و بیان وجوه اعجاز و لطایف و دقایق معناى آن می باشد. از آنجائیکه که نویسنده در بسیارى از علوم مهارت داشته، به‌ویژه در واژه‌شناسى عربى تبحر فوق‌العاده داشته است و ادبیات و اشعار عرب را به‌خوبى مى‌شناخته، لذا در پرده‌بردارى از بلاغت قرآن و بیان وجوه اعجاز آن و تبیین لطایف و دقایق معناى آن گوى سبقت را از همگان ربوده است. مؤلف در مقدمه انگیزه خود را از نوشتن کتاب بیان معارف قرآن معرفی کرده است. وی بعد از بیان سرگذشت خود و ردّ درخواست بسیاری از افراد برای نوشتن تفسیر قرآن وارد شهر مکه مکرمه شده و به درخواست سید ابوالحسن بن حمزه بن دهاس، این تفسیر را در مکه در مدت دو سال می نویسد. این تفسیر آینه تمام‌نماى تفکر اعتزالى است؛ هم براى دوستداران مذهب معتزله و هم براى منتقدان آن؛ یعنى مذهب معتزله را بسیار واضح و شفاف منعکس مى‌کند تا کسى که مى‌خواهد بین نزاع قدیمى اشاعره و معتزله داورى کند مستندات روشنى داشته باشد.
روش مفسّر چنین است که در آغاز آیه ای را می آورد سپس لغات غریب و مشکل را معنا می کند و آنگاه نظرات دیگران دربارۀ مفردات یا معنای جمله را نقل می کند اگر اختلاف قرائتی باشد نقادی می کند و در نهایت به بحثهای بلاغی ادبی و کلامی می پردازد.
نسخه حاضر یک دوره تفسیر کانل از ابتدای قرآن تا انتهای سوره ناس می باشد نسخه بسیار نفیس می باشد.
کاتب: حیدر ابن ملا علی القادری
خط: نسخ
تاریخ کتابت: سنه 1117 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله الحمد لله الذی أنزل القرآن کلاماً مؤلفاً منظماً ونزله بحسب المصالح منجماً وجعله بالتحمید مفتتحاً و بالاستعاذه مختتما و اوجاه علی قسمین متشابها و محکما و فصّله سورا و بسوره آیات و میز فیهن بفصول و غایات …
انجام: حیث وجد التنزیل أن یهب لی خاتمه الخیر، ویقینى مصارع السوء، ویتجاوز عن فرطاتى یوم التناد، ولا یفضحنی بها على رؤس الأشهاد، ویحلنی دار المقامه من فضله، بواسع طوله وسابغ نوله، إنه الجواد الکریم الرؤف الرحیم.
انجامه: کتبه حیدر ابن ملا علی القادری سنه 1117 تخمینا پنجاه و دو هزار و پانصد بیت با تفاوت اعراب حساب کرده شد. ورق 330 انتهای جزء اول تا آخر سوره کهف است.
موجودی نسخه: انتشارات دار الکتاب العربی بیروت 1407 ق
منابع: ریحانه الادب ۱۲۶/۲ ش ۲۶۶
عناوین: آیات شنگرف
آرایه‌ها: جلد نفیس دارای دو سر لوح زرین در ورق 3 و ورق 331 مزدوج مرصع کتیبه نام سوره با خط نسخ و شنگرف با صفحات مجدول زرین و کمند زرین
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف 1306 – شماره 2709). نمره 1665 دارای 322 ورق می‌باشد بعلاوه یک صفحه بیاض. دارای 644 ورق بعلاوه یک ورق بیاض. «هو 110» بیست و پنج تومان قیمه شد 1307 پانزده شاهی است 1307 (رقم به سیاق نوشته شده و تنصیف آن نیز در ذیل آن آمده است)
برافزوده: تفسیر کشاف …کاغذ حریر جدول طلا در مکه نوشته …تصحیح نموده شده
کاغذ: آهار دار
رکابه‌دار. جزو: ۸ برگی.
آسیب‌دیدگی: ورق 665 شیرازه کتاب باز شده است .
برگ: 665 ورق – 1330 ص سطر: 30 سطر
جلد: قطع رحلی تیماج سبز تیره با ترنج و سر ترنج و و لچکی نقش گل و بوته سرخ مجدول گره دار زرین لایه داخل سرخ اندازه جلد: 34×20
تعداد عکس با جلد: 669 فریم
واقف: حاج محمدحسین خان مروی، فی شهر ذی الحجه الحرام سنه 1229 ه. ق
