الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل
مؤلف: محمود بن عمر بن محمد بن عمر خوارزمى (476-538ق)، مشهور به جارالله زمخشری، مفسر، ادیب
(موضوع – زبان): تفسیر – عربی
کتابشناسی: کتاب حاضر تفسیر کشاف زمخشری از متقن ترین و معروفترین تفاسیر اهل سنت است . کشاف ممتاز در تبیین بلاغت قرآن و بیان وجوه اعجاز و لطایف و دقایق معناى آن می باشد. از آنجائیکه که نویسنده در بسیارى از علوم مهارت داشته، بهویژه در واژهشناسى عربى تبحر فوقالعاده داشته است و ادبیات و اشعار عرب را بهخوبى مىشناخته، لذا در پردهبردارى از بلاغت قرآن و بیان وجوه اعجاز آن و تبیین لطایف و دقایق معناى آن گوى سبقت را از همگان ربوده است. مؤلف در مقدمه انگیزه خود را از نوشتن کتاب بیان معارف قرآن معرفی کرده است. وی بعد از بیان سرگذشت خود و ردّ درخواست بسیاری از افراد برای نوشتن تفسیر قرآن وارد شهر مکه مکرمه شده و به درخواست سید ابوالحسن بن حمزه بن دهاس، این تفسیر را در مکه در مدت دو سال می نویسد. این تفسیر آینه تمامنماى تفکر اعتزالى است؛ هم براى دوستداران مذهب معتزله و هم براى منتقدان آن؛ یعنى مذهب معتزله را بسیار واضح و شفاف منعکس مىکند تا کسى که مىخواهد بین نزاع قدیمى اشاعره و معتزله داورى کند مستندات روشنى داشته باشد.
روش مفسّر چنین است که در آغاز آیه ای را می آورد سپس لغات غریب و مشکل را معنا می کند و آنگاه نظرات دیگران دربارۀ مفردات یا معنای جمله را نقل می کند اگر اختلاف قرائتی باشد نقادی می کند و در نهایت به بحثهای بلاغی ادبی و کلامی می پردازد.
نسخه حاضر از آیه 20 سوره طه تا مقداری از سوره فیل را دارد. با نسخه سوم یک دوره است .
کاتب: نامعلوم
خط: نسخ
تاریخ کتابت: تحریر سده 11 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز موجود: باخِعٌ نَفْسَکَ والشقاء یجیء فی معنى التعب. ومنه المثل اتعب من رائض مهر و اشقی أى من رائض مهر ای ما علیک إلا أن تبلغ وتذک، ولم یکتب علیک أن یؤمنوا لا محاله، بعد أن لم تفرط فی أداء الرساله والموعظه الحسنه…
انجام موجود: فأرسلنا علیهم الطوفان. وعن ابن عباس من طین مطبوخ کما یطبخ الآجر وقیل هو معرب من سنگ کل. و قیل من شدید عذابه، ورووا بیت ابن مقبل ضربا تواصت به الأبطال سجّیلا (وإنما هو سجینا)
موجودی نسخه: انتشارات دار الکتاب العربی بیروت 1407 ق
منابع: ریحانه الادب ۱۲۶/۲ ش ۲۶۶
عناوین: عناوین شنگرف و آیات در حواشی شنگرف
آرایهها: صفحات مجدول زرین
مالکیت و مهر: سجع مهر مربع با خط نستعلیق (قائم آل محمد مهدی) و اضا سجع مهر مربع با خط نسخ (واقف هذا الکتاب محمد جعفر 1256)
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف 1306 – شماره 2735) .نمره 163دارای 247 ورق است بعلاوه 6 صفحه بیاض. دارای 494 ورق است بعلاوه 6 ورق بیاض. [515 ورق است]
«هو 110» مبلغ دو تومان قیمه شد فی شهر صفر الخیر 1307 (رقم به سیاق نوشته شده و تنصیف آن نیز در ذیل آن آمده است)
برافزوده: گوشه صفحات شماره صفحه دارد بعضا این شماره ها به هم ریخته است و از رقم شمارگان معلوم می شود نیمی از کتاب جدا شده است در صحافی مجدد درست صحافی نشده است.
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: جلد از شیرازه جدا شده است. کتاب رطوبت شدید خورده است بسیاری از صفحات کلمات ناخوانا همچنین حواشی ناخوانا دارد. ورق 13 و 14 با خط و کاغذ متفاوت بازنویسی شده است. ورق 15 نیمی از صفحه مرمت و بازنویسی شده است دو صفحه انتهایی بعدا ملحق شده است. ورق 16 و 17 نیمی از صفحات مرمت شده ولی باز نویسی نشده است. اثر مرمت در بسیاری از صفحات وجود دارد نسخه نقص های زیادی دارد.
برگ: 515 ورق – 1030 ص سطر: 25 سطر
جلد: قطع وزیری تیماج قهوه ای مجدول گره دار اندازه جلد: 21×12
تعداد عکس با جلد: 519 فریم
واقف: واقف محمد جعفر بزاز سنه 1260 ه.ق
