الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل
مؤلف: محمود بن عمر بن محمد بن عمر خوارزمى (476-538ق)، مشهور به جارالله زمخشری، مفسر، ادیب
(موضوع – زبان): تفسیر – عربی
کتابشناسی: کتاب حاضر تفسیر کشاف زمخشری از متقن ترین و معروفترین تفاسیر اهل سنت است. کشاف ممتاز در تبیین بلاغت قرآن و بیان وجوه اعجاز و لطایف و دقایق معناى آن می باشد. از آنجائیکه که نویسنده در بسیارى از علوم مهارت داشته، بهویژه در واژهشناسى عربى تبحر فوقالعاده داشته است و ادبیات و اشعار عرب را بهخوبى مىشناخته، لذا در پردهبردارى از بلاغت قرآن و بیان وجوه اعجاز آن و تبیین لطایف و دقایق معناى آن گوى سبقت را از همگان ربوده است. مؤلف در مقدمه انگیزه خود را از نوشتن کتاب بیان معارف قرآن معرفی کرده است. وی بعد از بیان سرگذشت خود و ردّ درخواست بسیاری از افراد برای نوشتن تفسیر قرآن وارد شهر مکه مکرمه شده و به درخواست سید ابوالحسن بن حمزه بن دهاس، این تفسیر را در مکه در مدت دو سال می نویسد. این تفسیر آینه تمامنماى تفکر اعتزالى است؛ هم براى دوستداران مذهب معتزله و هم براى منتقدان آن؛ یعنى مذهب معتزله را بسیار واضح و شفاف منعکس مىکند تا کسى که مىخواهد بین نزاع قدیمى اشاعره و معتزله داورى کند مستندات روشنى داشته باشد.
روش مفسّر چنین است که در آغاز آیه ای را می آورد سپس لغات غریب و مشکل را معنا می کند و آنگاه نظرات دیگران دربارۀ مفردات یا معنای جمله را نقل می کند اگر اختلاف قرائتی باشد نقادی می کند و در نهایت به بحثهای بلاغی ادبی و کلامی می پردازد.
نسخه حاضر از ابتدای قرآن تا آیه 20 سوره طه تا قسمتهایی از سوره فیل را دارد. با نسخه دوم یک دوره است.
کاتب: نامعلوم
خط: نستعلیق تحریری
تاریخ کتابت: تحریر سده 11 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله الحمد لله الذی أنزل القرآن کلاماً مؤلفاً منظماً ونزله بحسب المصالح منجماً وجعله بالتحمید مفتتحاً و بالاستعاذه مختتما و اوجاه علی قسمین متشابها و محکما و فصّله سورا و سوره آیات و میز فیهن بفصول و غایات …
انجام موجود: والْقُرْآنَ ظاهر أوقع موقع الضمیر لأنها قرآن، وأن یکون جوابا لها وهی قسم. وقرئ: ما نزل علیک القرآن لِتَشْقى لتتعب بفرط تأسفک علیهم وعلى کفرهم، وتحسرک على أن یؤمنوا کقوله تعالى فَلَعَلَّکَ (باخِعٌ) بقیه افتاده
موجودی نسخه: انتشارات دار الکتاب العربی بیروت 1407 ق
منابع: ریحانه الادب ۱۲۶/۲ ش ۲۶۶
عناوین: عناوین شنگرف و آیات در حواشی شنگرف
آرایهها: صفحات مجدول زرین
مالکیت و مهر: سجع مهر مربع با خط نستعلیق (قائم آل محمد مهدی) و ایضا سجع مهر مربع با خط نسخ ( واقف هذا الکتاب محمد جعفر 1256). سجع مهر بیضی دیگر طغرا (العبد المذنب محمد بشیر1172)
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف 1306- شماره 2737). نمره 162 دارای 270 ورق میباشد بعلاوه صفحه سفید. دارای 540 ورق است بعلاوه سه 3 ورق بیاض. [ 598 ورق است ]
«هو 110» مبلغ دو تومان قیمه شد فی شهر صفر الخیر 1307 (رقم به سیاق نوشته شده و تنصیف آن نیز در ذیل آن آمده است.)
کاغذ: فرنگی خط دار
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: جلد از شیرازه جدا شده است. کتاب رطوبت شدید خورده است بسیاری از صفحات کلمات ناخوانا و رنگ صفحات زرد و چرک شده و همچنین حواشی ناخوانا دارد.
برگ: 598 ورق – 1196 ص سطر: 23 سطر
جلد: قطع وزیری تیماج قهوه ای با ترنج و سر ترنج و لچکی مجدول گره دار اندازه جلد: 21×12
تعداد عکس با جلد: 603 فریم
واقف: واقف محمد جعفر بزاز سنه 1260 ه.ق
