المعجم فی آثار ملوک العجم
مؤلف: شرفالدین فضلاللّه حسینی قزوینی (660-740ق)، معروف به شرف قزوینی
(موضوع – زبان): تاریخ – فارسی
کاتب: محمد زمان بن عبد الله القزوینی
خط: شکسته نستعلیق
تاریخ کتابت: 1244 ه.ق
محل کتابت: دار الخلافه طهران
آغاز: بسمله و الاعتصام بکرمه العمیم ان احق ما یفتح به الکلام و ینجح به المرام حمد الملک العلام…صانعی که بقلم قدرت بر لوح فطرت نقوش موجودات بنگاشت و بر صفحه ایجاد بخامه ابداع و اختراع صور آفرینش را نیرنگ زد…
انجام: نظم : گرامی داشت کتاب جهان را / بآب زر نوشت این داستان را / که خود قومی که بر گردون رئیسند / بزیر لوح گردون مینویسند / و الله تعالی ثبّت اقدامنا باصابت الآراء و یعصم نفوسنا عن تفرّق الاهواء و الله المستعان و علیه التکلان
کتابشناسی: کتاب حاضر تاریخ ایران باستان و پادشاهان ایرانی قبل از اسلام که تاریخ زندگی ۲۶ نفر از پشیدادیان تا پایان سلطنت سامانیان را، با عبارات مسجّع و مغلق و صنایع لفظی نگاشته است. در این کتاب آیات قرآنی و احادیث و اشعار به فارسی و عربی به کار رفته و مدتی جزء کتب درسی بوده است. شادروان بهار (ملکالشعرا) در سبک شناسى خود درباره اهمیت این کتاب مىگوید: المعجم همانند گلستان و دیگر کتابهاى ادبى، دیرى در مکتبها و مدرسههاى ایران تدریس مىشد. نویسنده نه تنها نام کتاب را از المعجم فی معاییر اشعار العجم برگزید که در نوشتن عبارتها و الفاظ کتابش نیز از نویسنده آن (شمسالدین محمد قیس رازى) پیروى کرد. با توجه به تاریخ تولد و مرگ نویسنده (660 – 740 ه.ق)، کتاب او را از آثار سده هفتم و هشتم هجرى باید به شمار آورد که به نام اتابک نصرتالدین احمد، پادشاه لرستان نوشته شده است. ناراستىهاى گزارشهاى این کتاب از منابعى بر مىآید که نویسنده از آنها در ساماندهى اثر خود بهره برده است.
انجامه: تمّت الکتاب بعون الملک الوهاب علی ید اقل خلق الله محمد زمان بن عبد الله القزوینی فی دار الخلافه طهران یصونها الله عن الحدثان کما کان فی ثامن شهر صفر المظفر فی سته اربع و اربعین بعد الالف و مأتین من الهجره النبویه علی هاجرها آلاف ثناء و تحیه
موجودی نسخه: در تهران توسط انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، سال ۱۳۸۳ش چاپ شده است.
منابع: الذریعه ۲۸۷/۳
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حواشی تصحیح شده است.
عناوین: شنگرف
مالکیت و مهر: سجع مهر مربع نستعلیق (سَلَامٌ عَلَىٰ إِبْرَاهِیمَ )
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف شماره3268) – تاریخ معجم «هو» قیمه یک تومان است فی 1307
برافزوده: شعر: [بیتان لابی وجزه فی دیوانه ق 15/9 – 16 ص 43]: شاکت رغامی قذوف الطرف خائفه/ هولی الجنان نزور غیر مخداج/ حرّی موقعه ماج البنان بها / علی خضم یسقی الماء عجّاج
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: صفحه اول رطوبت و روغن خورده است .بعضی از عناوین را جای خالی گذاشته ننوشته است.
برگ: 96 ورق 192 ص سطر: 20 سطر
جلد: قطع وزیری ساغری مجدول بدون لایه
اندازه جلد: 24×15
تعداد عکس با جلد: 100 فریم
واقف: «هو الواقف علی الضمائر» از جمله کتب موقوفه مرحوم آقا شیخ محمود است که از قرار شرایط کتب موقوفه مدرسه مرحوم خان مروی بر طلاب مدرس خان وقف شد و صیغه جاری گردید فی شهر صفر 1307 [ه.ق]
