تاریخ عالم آرای عباسی
مؤلف: اسکندر بیک منشى (968 – پس از 1043ق)، منشى و مورخ نامدار روزگار صفویه
(موضوع – زبان): تاریخ – فارسی
کاتب: محمد نبی الشهیر بآقا ابن محمد علی القزوینی
خط: نستعلیق
تاریخ کتابت: از سنه 1301 ق تا 1302 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله پرده گشای در امید و بیم چون نشر محامد کبریایی الهی که بیرون از دایره عقول و افهام است در خور مرتبه و حالت بشر و مدرکه انسان نیست و ثنا و ستایش بارگاه احدیت که خارج از تصور اوهام است …
انجام: امید که این شگرف نامه اقبال از اعتراض بو الفضولانه اراب حقد و حسد دور بوده اگر به سهو وخطایی مطلع گردند در اصلاح آن کوشند وچشم عیب از آن پوشند بیت: پذیرای خوبی شو این نامه را مکن گرم درعیب هنگامه را
کتابشناسی: کتاب حاضر درباره رویدادهاى سلسله صفوى از آغاز تا مرگ شاه عباس اول (متوفى 1038ق) است. مقدمه کتاب درباره نسب و احوال پادشاهان صفوى و ظهور شاه اسماعیل و رویدادهاى حکومت اوست. صحیفه اول شامل 12 مقاله است: مقاله اول: سلطنت جانشینان شاه اسماعیل (شاه طهماسب اول، شاه اسماعیل ثانى و سلطان محمد خدابنده) و جلوس شاه عباس اول بر تخت سلطنت، و 11 مقاله دیگر به روحیات، ویژگىهاى اخلاقى و اجتماعى و عادات او اختصاص یافته است. صحیفه دوم که بخش اعظم عالم آراى عباسى است، به سلطنت شاه عباس مربوط مىشود. مؤلف کتاب را به دو «مقصد» و یک «خاتمه» تقسیم کرده است: مقصد اول (یا جلد دوم)، از جلوس شاه عباس تا پایان سال سىام سلطنتش در 1025ق، و مقصد دوم (یا جلد سوم) 12 سال آخر سلطنت شاه عباس از 1026ق. تا مرگ وى در 1037ق. را دربر مىگیرد. از «خاتمۀ» کتاب که مؤلف آن را «حکایات غریبه و روایات عجیبه «نامیده، اکنون نشانى در دست نیست و یا نویسنده خود، به تألیف آن نپرداخته بوده است.
انجامه: تمام شد نسخه عالم آرای عباسی بید اقل خلیقه بل لا شیئ فی الحقیقه العبد الآثم العاصی الخاطی الجانی محمد نبی الشهیر بآقا ابن محمد علی طاب ثراه موتی قزوینی بتاریخ فی شهر محرم الحرام من شهور سنه 1302 از خواننده التماس دعا دارم
ورق 283: قد فرغ من تسویده هذا الکتاب المستطاب بعون الملک الوهاب فی اوایل شهر ربیع الثانی من شهور احد و ثلث مأئه بعد الالف و کتبه العبد المذنب العاصی الراجی الی عفو ربه الباری ابن محمد علی محمد نبی القزوینی الشهیر بآقا الموتی اللهم اغفر لنا و لوالدینا و لمن وجب حقه علینا بمحمد و آله الطاهرین فی سنه 1301
ورق 690: کتبه الفقیر الآثم الجانی بن محمد علی محمد نبی الشهیر بملا آقا هونی قزوینی سنه 1301
خداوندا ز لطف بیکرانت/ بده جا در حریم آستانت / شب بخت سیاهم روز گردان / بدین مقصد دلم فیروز گردان
موجودی نسخه: در تهران انتشارات نگاه در سال 1390 ش چاپ شده است.
منابع: الذریعه ۲۰۶/۱۵
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است.
عناوین: عناوین و خطوط شنگرف
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف شماره3273) –
کاغذ: فرنگی مهر دار
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: ورق 3 شیرازه کتاب از هم باز شده است. ورق 790 صدر صفحه پاره شده است.
برگ: 817 ورق – 1635 ص سطر: 20 سطر
جلد: قطع رحلی تیماج قهوه ای مجدول
اندازه جلد: 36×23
تعداد عکس با جلد: 821 فریم
واقف: «حسب الامر حضرت حجه الاسلام آقای حاج شیخ مرتضی مد ظله در سنه 1340 خریده شده است»
