تحریر المَجِسطی (al-majiste Ptolemy)
مؤلف: نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597 -672ش)، ملقب به شیخ الطایفه و خواجه نصیرالدین طوسى
(موضوع – زبان): هیئت و نجوم
کاتب: نامعلوم
خط: نسخ عربی
تاریخ کتابت: تحریر سده هشتم
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: احمد الله مبدأ کل مبدأ و غایه کل غایه و مفیض کل خیر و ولی کل هدایه و ارجو حسن توفیقه فی کل بدایه و نهایه… المقاله الاولی اربعه عشر فصلا و سته عشر شکلا، الفصل الاول، صدر الکتاب استحسن فیه بطلیموس…
انجام: قصدنا بذلک تکبراً او افتخاراً ما تختم الکتاب و اذ قد وفقنی الله تعالی أیضاً لاتمام ما قصدته و انجاز ما وعدته فلأقطع الکلام حامداً له علی آلائه و مصلیا علی جمیع اولیائه خصوصا علی خاتم انبیائه البرره من آله و احبائه، تمت.
کتابشناسی: کتاب حاضر در نجوم و هیئت و از مهمترین کتابهای نجومی عالم اسلام به زبان عربی است که در قرن هفتم هجری توسط خواجه نصیر الدین طوسی بازنویسی شده است. شیخ الطائفه این اثر را در ادامه روش فکری و سنت علمی اسلامی که باعث شده بود شرح ها و خلاصه های متعددی بر کتاب (مجسطی بطلمیوس) نوشته شود، بازنویسی و تألیف کرد. مؤلف در مقدمه می نویسد این کتاب را برای خود و دوستانش نگاشته است. کتاب شامل 13 مقاله و 141 فصل و 196 شکل به شرح ذیل می باشد.
مقاله اول: کلیاتی درباره علم نجوم و بعضی مبادی مثلثات کروی. (14 فصل)
مقاله دوم: بعضی محاسبات نجومی مثل یافتن سعه المشرق. (13 فصل و 25 شکل)
مقاله سوم: طول سال شمسی و قمری و شرح چند تقویم مختلف. (10 فصل و 20 شکل)
مقاله چهارم: درباره حرکات مختلف ماه. (11 فصل 9 شکل)
مقاله پنجم: درباره برخی حرکات سیارات و اختلاف منظر ماه. (19 فصل 20 شکل)(ورق 38)
مقاله ششم: درباره اجتماع و استقبال سیارات و خسوف و کسوف. (10 فصل و 7 شکل)
مقاله هفتم: حرکت ثوابت و جداول مختصات ستارگان در نیمه شمالی آسمان. (5 فصل)
مقاله هشتم: جداول مختصان ستارگان در نیمه جنوبی آسمان.(6 فصل و 4 شکل که تماماً جدول است)
مقاله نهم: درباره بعضی اصول حرکت های سیارات و حرکت های مختلف عطارد. (11 فصل و 10 شکل)(ورق71)
مقاله دهم: موضوع حرکت های مختلف زهره. (10 فصل و 8 شکل)
مقاله یازدهم: درباره حرکت خارج از مرکز سیارات پنجگانه پس از زهره (به تعبیر قدما، سیارات علوی). (12فصل10 شکل)
مقاله دوازدهم: موضوع رجوع سیارات. (9 فصل و 18 شکل)
مقاله سیزدهم: درباره حرکت های عرضی سیارات. (11 فصل و 25 شکل)(ورق 100)
در انتهای کتاب مقاله ای در اختلاف وقوع خطوط در اشکالی که اوضاع مراکز افلاک عطارد، مسیرها و مقادیر آن شناخته می شود.
انتهای کتاب افتادگی دارد.
موجودی نسخه: متن یونانی مجسطی نخستین بار در ونیز بسال ۱۴۹۶ بچاپ رسید و همچنین در ۱۵۳۸ و در جزء دوره نگارشهای بطلیموس دربال بسال ۱۵۵۱ که بهترین چاپها است و با ترجمه فرانسه در ۱۶-۱۸۱۳ چاپ شد و لاتینی آن در ۱۵۲۸ چاپ گردید.
منابع: الذریعه ج ۳/۴۹۰- ریحانه الادب ۱۷۱/۲
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است. حواشی به نام عبدالعلی و بیرجندی دارد.
عناوین: عناوین و اشکال هندسی شنگرف است.
آرایه ها: کتاب شامل جداول و اشکال هندسی می باشد.
مالکیت و مهر: اشتریت هذا الکتاب بالبیع الشرعی و صار من متملکاتی و انا اقل خلق الله الغنی ابن محمد (بقیه ناخوانا)-یادداشت دیگر: …ابن کلبعلی عبد الواسع …سجع مهر بیضی نستعلیق (عبدالواسع)-سجع مهر مربع نستعلیق(لا اله الا الله الملک الحق المبین عبده)
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف شماره3246)
برافزوده: ابتدای کتاب به لاتین نوشته (al-majiste Ptolemy)
رکابه ندارد. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: جلد در ابتدا و انتهای کتاب فرسوده و از شیرازه جدا شده است. پایین صفحات رطوبت خورده است. ورق 14 سمت راست حاشیه ناخوانا است.
برگ: 107 ورق – 215 ص سطر: 27 سطر
جلد: قطع وزیری تیماج قهوه ای با ترنج و سر ترنج زرین مجدول
اندازه جلد: 26*17
تعداد عکس با جلد: 111 فریم
واقف: حسب الامر حضرت حجه الاسلام آقای حاج شیخ مرتضی شیخ مرتضی مدّ ظله از حق الکتابه مدرسه فخریه مرحوم خان مروی طاب ثراه ابتیاع گردید سنه 1334 ه.ق
