تفسیر القمی
مؤلف: ابوالحسن، على بن ابراهیم بن هاشم قمى (زنده تا سال 307ق)، فقیه، مفسر، از راویان بزرگ و موثق شیعه در قرن سوم هجرى
(موضوع – زبان): تفسیر – عربی
کتابشناسی: کتاب حاضر یکی قدیمی ترین مصادر تفسیری شیعه و مشتمل بر احادیث صحیح السند و واسطه های کم است در آن احادیث فراوان در فضیلت اهل بیت علیهم السلام دیده می شود. این کتاب در زمره تفاسیر روایی است. مؤلف معاصر امام هادی(ع) و امام عسکری(ع) و از مشایخ و اساتید مرحوم کلینی است. کتاب، با دیدگاه حدیثى نوشته شده، از این رو مؤلف، از ظاهر آیات، با استناد به روایات، به آسانى دست کشیده است. همچنین کتاب، از تفاسیر تأویلى شمرده شده و تأویلهاى دور از ذهن در آن بسیار است.
گروهی معتقدند تمام این تفسیر متعلق به قمی نیست و در واقع شارح او به نام ابوالفضل بن محمد بن قاسم مطالبی را بر آن افزوده است و روایات ابی الجارود را از اواسط جلد اول تفسیر، در آن وارد کرده است.
صاحب الذریعه می نویسد: «و کذلک عمد المفسر القمی فی تفسیره هذا على خصوص ما رواه عن أبی عبد الله الصادق علیهالسلام فی تفسیر الآیات، وکان جله مما رواه عن والده إبراهیم بن هاشم عن مشایخه البالغین إلى الستین رجلا من رجال أصحاب الحدیث، و الغالب من مرویات والده ما یرویه عن شیخه محمد بن أبی عمیر بسنده إلى الإمام الصادق علیهالسلام أو مرسلا عنه، و من روایته عن غیر الإمام الصادق و روایه والده عن غیر ابن أبی عمیر ما رواه عن والده عن شیخه الآخر ظریف بن ناصح عن عبد الصمد بن بشیر عن أبی الجارود ، و ما رواه عن والده أیضا و عن شیخه صفوان بن یحیى عن أبی الجارود عن الإمام الباقر علیهالسلام…»
مؤلف مقدمه مباحث کلى علوم قرآنى به صورت تقسیمبندى آیات در حدود پنجاه عنوان به نقل از على بن ابراهیم مطرح شده، سپس با ذکر آیه یا آیههایى به توضیح این عناوین پرداخته شده است.
در این مقدمه از ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه، خاص و عام و سبک خاصى در قرآن به نام منقطع معطوف سخن رفته است.
کاتب: محمد زمان بن مولانا شاه محمود ماهانی
خط: نسخ
تاریخ کتابت: سنه 1025 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله الحمدلله الواحد الاحد المتفرد الذی لامن شی کان ولامن شیء خلق ماکوّن بل قدرته بان بها من الاجزاء شیئاً وبانت الاشیاء منه فلیست له صفه تنال …
انجام: قال ان القرآن تبیان کل شی حتی ما ترک و الله ما ترک شیئا یحتاج العباد الیه حتی لایستطیع عبد یقول لو کان هذا انزل فی القرآن الا و قد انزل الله تعالی فیه
انجامه: تمت الکتاب بعون الله تعالی و حسن توفیقه علی ید العبد الضعیف النحیف المحتاج الی رحمه الله الملک الغنی محمد زمان بن مولانا شاه محمود ماهانی سنه 1025
موجودی نسخه: دار الکتاب قم 1404 ق چاپ کرده است.
منابع: الذریعه ۳۰۲/۴
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است.
عناوین: شنگرف
مالکیت و مهر: ورق 294 : «هو» مالکه اقل العباد ابن زین الدین محمد کمال الدین بن العباد انشا الله تعالی توفیق مطالعه و مقابله بیابد سجع مهر مربع با خط نستعلیق (العبد کمال الدین بن زین الدین)
ورق 298 : «هو» صاحبه اقل العباد ابن عبدالعلی الحسنی الحسینی محمد ابراهیم سجع مهر گرد شکسته نستعلیق ( …محمد کمال الدین الحسنی…) بقیه ناخوانا است
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف شماره 2736) «هو 110» مبلغ پنج تومان تقویم شد صفر الخیر 1307. نمره 112 دارای 148 ورق میباشد بعلاوه یک صفحه بیاض. دارای 296 ورق است بعلاوه یک ورق بیاض. [دارای 299 ورق است یک ورق بیاض است]
برافزوده: پشت جلد: تفسیر علی بن ابراهیم. انتهای کتاب نسخه ای در نحوه استفاده از خرفه است.
کاغذ: آهار دار
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: جلد عوض شده است. ورق 2 و 95 و 143 و 251 و 292 و 297 شیرازه کتاب باز شده است. اکثر رکابه ها در اثر صحافی از بین رفته است . صفحه آخر مرمت شده است .
برگ: 298 ورق – 596 ص سطر: 25 سطر
جلد: قطع وزیری تیماج کهنه قهوه ای با ترنج لایه داخلی سرخ جدید تعویض شده اندازه جلد: 25×16
تعداد عکس با جلد: 301 فریم
واقف: حاج محمدحسین خان مروی، جمادی الاولی 1232 ه. ق
