تهذیب الأخلاق و تطهیر الأعراق
مؤلف: ابوعلى مسکویه، احمد بن محمد رازى (421ق )
(موضوع – زبان): اخلاق-عربی
کاتب: نامعلوم
خط: نستعلیق
تاریخ کتابت: سده 11و12 (استادی)
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: نسخه افتادگی از آغاز دارد: و ما الذی یدسها فیخیب فان الله عز من قائل یقول « وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا »…
انجام: تمت المقاله السادسه و بتمامها تم الکتاب و الحمد لله اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا قدتمت و الحمد لله الموفق و المعین
کتابشناسی: از قدیمی ترین و ابتدایی ترین کتب اخلاقی است . مؤلف غرض از تألیف کتاب را دست یافتن به اخلاق و کردار نیکو بیان می کند نویسنده قائل است که برای رسیدن به کمالات اخلاقی ابتدا باید به معرفت نفس پرداخت ؛ یعنی کمال و غایت و قوا و ملکات نفس شناخته شود . این کتاب در هفت مقاله تنظیم شده است :
مقاله اول: این کتاب مشتمل است بر تعریف نفس انسانی، اثبات تجرد نفس، فضائل نفسانی، قوای نفس و فضائل متناسب با هر یک بحث از چهار فضیلت یعنی حکمت و عفت و شجاعت و عدالت…
مقاله دوم: مشتمل است بر بحثی در خلقیات و طبایع، معرفی صناعت اخلاق که برای نیکوکردن رفتار آدمی و بهترین صناعت است، نسبت میان نظر و عمل، مراتب نفس و شیوه تربیت کودکان.(این نوع نگاه در اکثر کتب اخلاقی نیست).
مقاله سوم: درباره تفاوت میان خیر و سعادت و بحث در آرای گوناگون در این باره است.
مقاله چهارم: درباره اعمال انسان، شرح عوامل زیان کاری در رفتار و حق خالق بر انسان است.
مقاله پنجم: در باب انواع محبت، رأی فلاسفه در باب دوستی و شرایط آن و بحث درباره رأی ارسطو در مورد سعادت تام است. مقاله ششم: مشتمل است بر بحث از امراض نفسانی و توصیه به محاسبه نفس برای مدافعه درونی در برابر رذایل . مقاله هفتم: درباره طب نفسانی و درمان بیماری های اخلاقی، مسئله مرگ، درمان اندوه و تأثیر ایمان در این امر است. نسخه موجود افتادگی از آغاز دارد.
موجودی نسخه: بارها در ایران ، لبنان، هند و مصر به چاپ رسیده است .
منابع: الذریعه ۱۸۸/۱۵
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است- حواشی دارد .
عناوین: شنگرف
مالکیت و مهر: یادداشت ابتدای کتاب نوشته: از محمد علی ولد حاجی تقی(محمدرضا)
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: مهر مربع (اموال دولتی وزارت معارف شماره2854)-یک تومان قیمت شد فی 1307 ه.ق
برافزوده: آب را اندر سبو بی یم مدار/ تا نگردد آبِ شیرین ناگوار/ کاب ساکن بی مدد ناخوش شود /رنگ و بوی و طعم خوب از وی رود . صفحه آخر ابیاتی از حدیقه الحقیقه سنایی با مطلع : هر چه را هست گفتی از بن و بار/گفتی او را شریک هش میدار(46 بیت است ) و ایضا از سنایی شعر با مطلع: ای درون پرور برون آرای/وی خردبخش بیخرد بخشای ( 37 بیت است ).
رکابهدار.
جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: ورق21و22و 57 و75-74 و ورق 118-121صفحات رطوبت خورده خطوط بعضا ناخوانا است .
برگ: 124 ورق -250ص- سطر: 15 سطر
جلد: قطع رقعی تیماج قهوه ای سوخته.
اندازه جلد: 18×12
تعداد عکس با جلد: 127فریم
