شرح التذکره التکمله فی شرح التذکره نسخه اول
مؤلف: محمّد بن احمد خفرى (متوفای 942ق یا 957ق)، ملقّب به شمسالدین حکیم و ریاضیدان
(موضوع – زبان): هیأت و نجوم
کاتب: محمد صالح بن علی کوکدی من توابع جرفادقان
خط: نسخ
تاریخ کتابت: ۱۰۷۷ ق
محل کتابت: فی دار السلطنه اصفهان
آغاز: بسمله تعالیت یا ذا العرش الاعلی و ما اعظم شانک و تبارکت یا مبدع السماوات العلی…و بعد فیقول الفقیر الی الله الغنی محمد بن احمد الخفری لمّا کان اجلی العلوم بیانا و اوثقها تبیانا هو علم الهیئه الذی انکشف به اسرار المبدعات…
انجام: فکان خمساً و عشرین الف الف و اربعمائه و اثنی عشر الفا و ثمانیه و تسعه و تسعین فرسخاً هذا منتهی الابعاد المعلومه المقادیر و اما بعد محدب الفلک الاعظم فلا یعلم الا الله سبحانه و تعالی و فی بعض النسخ و لنختم الکتاب ههنا
کتابشناسی: کتاب حاضر شرح محمد خفری به نام «تکمله» بر تذکره از خواجه نصیر طوسی (۵۹۷-۶۷۲) است.
خواجه کتاب تذکره را در چهار باب به ترتیب زیر بخشبندی کرده است:
باب یکم: در موضوع کلی علم و تعریف آن و علم هیئت است، در دو فصل، فصل یکم هندسیات، فصل دوم طبیعیات.
باب دوم : ترتیب هیئت اجرام علویه در چهارده فصل :
فصل اول: در بیان استِدارهِ السماء حسّاً
فصل دوم: در ترتیب اجرام اعلی و اسفل
فصل سوم: دوائر عظمی مشهوره
فصل چهارم: اوضاع حرکت کواکب و اسباب آن
فصل پنجم: استناد به حرکات مختلفه در رویتهای معلومه و اختلاف آنها
فصل ششم: افلاک خورشید و حرکات آنها و احوال خورشید
فصل هفتم: در افلاک قمر حرکات آن
فصل هشت: در فلکهای عطارد و حرکات طولانی آن
فصل نُه: در باقی افلاک علویه و زهره و دیگر سیارات
فصل ده: عروض کواکب پنجگانه
فصل یازده : حلّ برخی اشکالات وارده بر حرکات کواکب (16 اشکال )
فصل دوازده: اختلاف مناظر از جهت بعد بین موضع کواکب مرئی و حقیقی
فصل سیزده: اختلاف نور ماه در خسوف و کسوف و ازمان بین خسوفین و کسوفین
فصل چهاردهم: نطاق ها و احوال ظهور و اختفاء و اقرامات
باب سوم: هیئت زمین، در دوازده فصل: فصل۱)مجملات و اقلیم های هفتگانه/ فصل۲)خط استوا/ فصل۳)عرض کمتر از ۹۰درجه/ فصل ۴)عرض برای شب و روز/ فصل۵)عرض بیش از میل کلی/ فصل۶)عرض ۹۰درجه/ فصل۷)مطالع بروج/ فصل۸)اندازه شبانه روز/ فصل۹)بامدادان، شفق/ فصل ۱۰)اندازه ساعت/ فصل۱۱)درجه گذرگاه ستارگان/ فصل۱۲) معرفت خط نصف النهار
باب چهارم: در معرفت مقادیر ابعاد فاصله ستارگان است در هفت فصل : فصل۱)مساحت کره زمین/ فصل۲)فاصله های ماه/ فصل۳)اندازه قطرهای ماه/ فصل۴)قطر خورشید/ فصل۵)دیگر فاصله های ستارگان زیرین/ فصل۶)فاصله ستارگان فرازین و جرم آنها/ فصل ۷) در فاصله ستارگان ثابت است.
انجامه: و قد وقع الفراغ عن کتابه شرح تذکره الاحباب و تبصره لاولی الالباب علی حسب اقتضاء الحال مع تزاحم الاشغال و تطرق التفرق الی البال یوم الاحد من نصف شهر ذی القعده سنه 1077 علی ید الفقیر تراب اقدام المسلمین محمد صالح بن حاجی میرزا علی کوکدی من توابع جرفادقان فی دار السلطنه اصفهان
موجودی نسخه: چاپ نشده است.
منابع: الذریعه ۴۰۹/۴
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است. حواشی به نام فتح الله و محمد باقر و دارد.
عناوین: عناوین و نشانی متن و اشکال هندسی به شنگرف
مالکیت و مهر: سجع مهر بیضی نستعلیق (الراجی الی الله اسماعیل الحسینی)
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف شماره3247). « پنج تومان قیمت شد فی 1307)
برافزوده: یوم جمعه 11 ربیع المولود 18 تومان از پول مدرسه به خانم داده شد و تفریق حساب یکی شد فقط طلب خانم از من سی تومان است و پول پیراهن و شلوار جعفر داده شد و مواجب حاجی بی بی هم داده شد و پول اُرُسی و طلای اکرم داده شد و بیست تومان بجهت مخارج داده شد بغیر از مخارج یوم جمعه و نود و سه تومان طلب …از من شد. بعد از عرض بندگی تصدیع خاطر عاطر شما شد
خوشا اصفهان و خوشا وضع آن / که هست آن به عالم ز جنت نشان –
أخوک الذی إن تدعه لملّمه / یجبک وإن تغضب إلى السیف یغضب/ أخوک الذی إن ربته قال إنـما / أربت وإن عاتبـته لان جانـبه /
شعر دیگر: ادرلی راح توحید الا یا ایها الساقی/ ارحنی ساعه عنی و عن قیدی و اطلاقی / به جام صرف توحیدم بدان سان محو کن از خود/ که از فانی شوم فانی و با باقی شوم باقی/ واشربنی بنی حمیاه بکاس من محیاه/ واعطرنی بریاه و ذوق اهل اذواقی/ شراب ناب توحیدم تواند وارهانیدن/ ز دست شرک و کفر و دین و سالوسی و زراقی/ ولاتسالنی عن فضلی و عن جمعی و عن وصلی/ و عن فقدی و عن وجدی و عن حالات اشواق/ تویی چون فصل و وصل من تویی چون فرق و جمع من/ تویی چون فصل و وصل من تویی چون فرق و جمع من / تویی چون فقد و وجد من بل از من هم تو مشتاقی/ اما تنظر الی حال اما تنظر الی بالی/ اما تنظر الی ذاتی و اسمایی و اخلاقی/ تویی از دیده ی عشاق ناظر در پری رویان/ که حسن چهره ی خوبان و نور چشم عشاقی/ ندانم مغربی خود کیست کو پیوسته می گوید/ انا الشمس التی طلعت و هذا نور اشراقی (شمس مغربی – غزل شماره 182)
شعر دیگر: دارم آویزه گوش خرد از پیر مغان / این گهر را که به الماس عبارت می سفت / کای پسر گر هوس همرهی ما داری / شو تهی سایه صفت از خود و بر خاک بیفت / جامیا رنج طلب کش که نشد قدرشناس / هرکه را گوهر این بحر به دست آمد مفت (جامی)
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: جلد از شیرازه جدا شده است. ورق 4 صدر صفحه نوشته حاشیه پاک شده است. ورق 7 و 14 و 17 و 20 و 58 و 108 و 114 و 139 و 157 و 225 و 250 و 270 شیرازه از هم باز شده است.
برگ: 274 ورق – 550 ص سطر: 21 سطر
جلد: قطع وزیری تیماج قهوه ای مجدول
اندازه جلد: 26*13
تعداد عکس با جلد: 277 فریم
واقف: کتاب موقوفه توسط حاج ملا علی کنی رحمه الله از محل حق الکتابه بانضمام یکصد و چهل و هفت جلد در سنه 1301
