شرح فصوص الحکم (شرح کاشانی)
مؤلف: کمالالدّین ابوالفضل عبدالرزّاق بن جمالالدین ابىالغنائم کاشانى (متوفای 736ق)
(موضوع – زبان): عرفان-عربی
کاتب: نامعلوم
خط: نسخ
تاریخ کتابت: 859 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله رب تمم بالخیر الحمدلله الاحد بذاته و کبریائه الواحد بصفاته و اسمائه المتعالی عن ان یتکثیر بکثره النسب و التعلیفات المتجلی باحدیته فی صور الاکوان و الکثرات …
انجام: هذا الدلیل یدل علی ان الواجب علی العاقل ان یعبد الهاً واحداً موصوفا بهذه القدره و هذه الحکمه و ان لایعبد الاوثان التی هی جمادات لا شعور لها و لا ادراک تم
کتابشناسی : قیصری در مقدمه می فرماید :«در دهه آخر محرم 627 در شهر دمشق رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم را در خواب دیدم که به دست خود کتابی داشت به من فرمودند این کتاب فصوص الحکم است، بگیر و نزد مردم ببر، تا از آن بهره جویند . » این کتاب بیست و هفت فص است و هر فصّ آن به نام یکى از انسانهاى کامل که از هر یک تعبیر به کلمه شده است، و در هر فص محور بحث یکى از امّهات و اصول معارف مهمّ و اصیل عرفانى قرآنى است و آن بیست و هفت انسان فصوص که به نام هر یک فصّى جداگانه است بیست و سه نفر آنها از انبیاى یاد شده در قرآن کریماند که یسع و ذو الکفل در آن نیامدهاند، و چهار انسان کامل دیگر به نامهاى شیث و عزیر و لقمان و خالد علیهم السّلاماند به نام هر یک فصّ مستقل است . عناوین بیست و هفت فص، به شرح زیر است:1. فص آدمى؛ 2. فص شیثى؛ 3. فص نوحى؛ 4. فص ادریسى؛ 5. فص ابراهیمى؛ 6. فص اسحاقى؛ 7. فص اسماعیلى؛ 8. فص یعقوبى؛ 9. فص یوسفى؛ 10. فص هودى؛ 11. فص صالحى؛ 12. فص شعیبى؛ 13. فص لوطى؛ 14. فص عزیرى؛ 15. فص عیسوى؛ 16. فص سلیمانى؛ 17. فص داودى؛ 18. فص یونسى؛ 19. فص ایوبى؛ 20. فص یحیوى؛ 21. فص زکریاوى؛ 22. فص الیاسى؛ 23. فص لقمانى؛ 24. فص هارونى؛ 25. فص موسوى؛ 26. فص خالدى؛ 27. فص محمدى. در بالای هر صفحه نام هر فص نوشته شده است و ابتدائش از فصّ حکمه إلهیه فی کلمه آدمیه تا فص حکمه فردیه فی کلمه محمدیه می باشد .
نسخه حاضر شرح عبد الرزاق کاشانی بر فصوص الحکم است مؤلف در مقدمه کتاب اینچنین بیان میکند:«گروهى از اهل حق و حقیقت و ارباب عرفان و معرفت، بهویژه دوست بزرگوار، عالم عارف موحد محقق شمس المله و الدین، قدوه ارباب یقین، محمد بن مصلح، مشتهر به شمس تبریزى، از بنده درخواست نمودند که کتاب «فصوص الحکم» ابن عربى را براى آنان شرح نمایم؛ به شرط آنکه چیزى از گوهرهاى گرانبهاى آن را مخفى نکنم و تا جایى که امکان دارد اسرار و رموز آن را آشکار کنم و من هم تمام همتم را صرف کردم تا به قدر فهم خودم و آنچه خداوند به قلب من القاء میکند بیان کنم و پیش ار اینکه وارد مباحث فصوص شوم سه مقدمه را می گویم ، که این سه مقدمه تمام اصول «فصوص الحکم» را در بر دارد مقدمه اول، در تحقیق حقیقت ذات احدیت است. مقدمه دوم، در بیان حقایق اسماء و غیر متناهى بودن آنهاست و مقدمه سوم، در بیان شأن الهى است ».ابتدا این سه مقدمه راتوضیح می دهد و سپس وارد شرح مطالب کتاب می شود از ویژگیهای شرح قاسانی تبحر مؤلف در تفسیر و تأویل قرآن است، در شرح از تأویل آیات الهى، بسیار بهره گرفته است ویژگى دیگر این شرح، آن است که از اخبار و روایات، در شرح مطالب عرفانى استفاده نموده است .
انجامه: فرغت من کتبه هذه النسخه العصر فی یوم الجمعه یوم خمسه عشر من شهر المبارک فی تاریخ سنه تسع و خمسین و ثمانمأیه 859 (ورق 150)
موجودی نسخه: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در سال 1383 ش این کتاب را چاپ کرده است.
منابع: الذریعه ۳۸۲/۱۳
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حواشی تصحیح شده است. حواشی مختصر دارد
عناوین: علائم و عناوین شنگرف
مالکیت و مهر: یادداشت مالک قبلی:انتقل الیّ بالبیع الصحیح الشرعی مهر بیضی نستعلیق (عبده محمد اسماعیل بن محمد قاسم) -یادداشت دیگر «هو حی» من عواری الزمان لدی الخاطی و انا العبد الجانی محمدرضا الحسینی الکاشانی سجع مهر مربع نسخ (المتوکل علی الله الغنی عبده محمد رضا ) ایضا سجع مهر مربع نستعلیق(محمد رضا حسینی ) و سجع مهر مربع نستعلیق (محمد رضا بن محمد صفی الحسینی )
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: مهر مربع (اموال دولتی وزارت معارف شماره3232) -پانزده قران قیمت شد –
برافزوده: کتاب شرح فصوص الحکم الذی شیخ عبدالرزاق کاشی نورالله مرقده مهر شبیه گلابی کوچک خط نستعلیق (ربّ اجعلنی من الصالحین)-هدیه ما رد مکن انگار که ران ملخی/کله مورچه بهر سلیمان آرند -الکون صفاتکم و انتم ذات / و الشمس لنور وجهکم ذرات / الجمله فیکم و انتم فیها /انتم لهمومهم لکم مرآت –
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: مجموعا در ابتدا و انتهای کتاب هشت صفحه بیاض دارد -جلد آسیب دیده بعضی صفحات ترمیم شده است .قسمت تحتانی و حواشی رطوبت خورده به متن آسیب نرسیده است.
برگ: 150 ورق – 302ص- سطر: 24 سطر
جلد: قطع خشتی تیماج مشکی جدول دار . اندازه جلد: 23×13
تعداد عکس: 154فریم
واقف: موقوفه مرحوم محمد حسین خان مروزی سنه 1234 ه.ق سجع مهر مربع نستعلیق (بیرامعلی را خلف الصدق حسین است )
