مروج الذهب و معادن الجوهر ( جلد اول )
مؤلف: ابوالحسن على بن حسین بن على بن عبداللّه هذلى مسعودی (حدود 287-346ق)
(موضوع – زبان): تاریخ – عربی
کاتب: نامعلوم
خط: نسخ
تاریخ کتابت: 1200 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله الحمد لله اکمل الحمد مستوجب الثناء…ذکر جوامع اعراضلهذا الکتاب قال المسعودی اما بعد فانّا لمّا صنّفنا کتابنا فی اخبار الزّمان و قدّمنا القول فی هیاکل الرض و مدنها و عجائبها و بحارها و آبارها و اغوارها و جبالها…
انجام: و آثار الحف بین هذین البحرین الملولک السالفه طلبا لعماره الارض و خصب البلاد و عیش العباد بالاقوات و ان یحمل الی کلّ بلد ما لیس فیه من الاقوات و غیرها من ضروب المنافع و صنوف المرافق
کتابشناسی: کتاب حاضر کتاب مُروجُ الذَّهَب و مَعادنُ الجَوهَر (مرغزارهای زر و کان های گوهر)نوشته علی بن حسین مسعودی تاریخ نگار و جغرافی دان سده چهارم هجری داستان های تاریخی و مسائل قوم شناسی ملل که مسعودی در مسیر مسافرت های خود از مصر تا هندوستان آنها را ملاقات کرده بود،می پردازد و سپس به تاریخ اسلام رسیده و وقایع تاریخ اسلام را تا سال ۳۳۶پی گرفته است. این کتاب از منابع اصلی تاریخ و تمدن اسلامی به شمار می رود. بنابر گفته وی در مقدمه کتاب، این اثر خلاصه ای از دو کتاب بزرگ دیگر او به نام های «اخبار الزمان » و « الکتاب الاوسط » بوده است. مطالب کتاب بدین تفصیل است: خبر آغاز جهان، آرا و نظرات اقوام مختلف از طرفداران قدم و حدوث عالم و دلایل آنان، خبر پراکندگی مردم در سرزمین ها، شرایع پیامبران، سرگذشت و شیوه حکومت پادشاهان، عقاید، مذاهب، طبیعت، اخلاق، محل سکونت اقوام مختلف از عرب، ایرانی، سریانی، یونانی، رومی، هندی، چینی و اقوام دیگر و طبیبان و حکیمان، خبر نواحی آفاق، شکل و تقسیمات زمین، بناهای عجیب، مناطق آباد و بایر، هیئت، افلاک و نجوم و چگونگی تأثیر آن ها بر کره زمین با وصف مساحت و طول و عرض هفت اقلیم، خلیج ها، دریاها و وقایع تاریخ اسلام تا سال ۳۳۶هجری قمری.
موجودی نسخه: مکرر توسط ناشران داخلی و خارجی چاپ شده است.
منابع: کشف الظنون ج۲/۴۱۹
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است.
عناوین: شنگرف
مالکیت و مهر: ابتدای کتاب سجع مهر مربع نستعلیق (“و” رَسُولٍ یَأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ ۖ) – انتهای کتاب سجع مهر مربع نستعلیق ( لا اله الا الله الملک الحقّ المبین عبده محمد حسین)
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: سجع مهر مستطیل (اموال دولتی وزارت معارف شماره3270) – « هو» چهار تومان قیمه شد.
برافزوده: ابتدای کتاب با شنگرف نوشته : «هو» جلد اول مروج الذهب. یادداشت ابتدای کتاب: بتاریخ شب دوازدهم شهر ربیع الاولی سنه 1200 بجهه … قلمی گردید. بتاریخ یوم سیزدهم شهر محرم الحرام سنه 1202 بجهه … محرر فوق قلمی گردید.یادداشت انتهای کتاب( قصیده البرده للایمام البوصری): دَعْ مَا ادَّعَتْهُ النَّصَارَى فیِ نَبِیِّهِمِ / وَاحْکُمْ بِمَا شِیْٔتَ مَدْحًا فِیهِ وَاحْتَکِمِ – هذا الذى ترک الاوهام حائره. یادداشت دیگر: بتاریخ لیله الثلثاء ششم شهر ربیع الثانی سنه 1200
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: جلد کتاب و بعضی صفحات رطوبت خورده است. صفحات ابتدایی و انتهای کتاب مرمت شده است. ورق 5 شیرازه کتاب از هم باز شده است.
برگ: 312 برگ – 625 ص سطر: 21 سطر
جلد: تیماج قهوه ای کمرنگ با عطف و حواشی چرم
اندازه جلد: 21×14
تعداد عکس با جلد: 317 فریم
واقف: کتاب توسط محمد حسین خان مروی در ربیع الاول سنه 1230 ه.ق وقف گردیده است.
