کافی (اصول )
مؤلف: ثقهالاسلام کلینی، ابوجعفر محمّد بن یعقوب بن اسحاق ورامینی رازی معروف به کُلِینی، (متوفى 328ق)
(موضوع – زبان): حدیث-عربی
کاتب: محمد باقر الموسوی الهمدانی
خط: نسخ
تاریخ کتابت: تحریر سده 12 ه.ق
محل کتابت: نامعلوم
آغاز: بسمله، الحمدلله المحمود لنعمته، المعبود لقدرته، المطاع فی سلطانه المرهوب لجلاله، المرغوب إلیه فیما عنده النافذ أمره فی جمیع خلقه علا فاستعلی و دنا فتعالی…
انجام: قال رسول الله صلی اله علیه و آله امحوا کتاب الله و ذکره باطهر ما تجدون و نهی ان یحرق کتاب الله و نهی ان یمحی بالاقلام علی بن ابراهیم عن ابیه عن ابن ابی عمیر عن محمد بن اسحق بن عمار عن ابی الحسن موسی علیه السلام فی الظهور(ای الجلود) التی فیها ذکر الله عز و جل قال اغسلها
کتابشناسی: مرحوم کلینی در مقدمه کتاب بعد از حمد و ثنای الهی و مطالب دقیقی در مورد توحید و ارسال رسل و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و نزول قرآن و ائمه علیهم السلام آورده و شکایت و درد دلی میکند از همدست شدن مردم آن روزگار با جهالت و نادانی و دوریشان از دانش…و این مطالب را برای کسی مینویسد که از ایشان درخواست کرده تا کتابی جامع در علوم دین بنویسد که برای شیعیان کافی باشد و نیاز ایشان به منابع اهل بیت علیهم السلام را بر طرف سازد (مقدمه مولف بسیار دقیق و خواندنی است ) مرحوم کلینی کتاب کافی را را به سه قسمت تقسیم کرده است اصول کافی ،فروع کافی و روضه کافی . بخش اول در زمینه اعتقادات است بخش دوم فروع متعلق به روایات فقه است بخش سوم روضه متعلق به تاریخ و سیرت معصومین علیهم السلام و نوادر است . اصول کافی را از کتاب عقل و جهل شروع می کند و علت آغاز کتاب از باب عقل را اینگونه میفرماید : اول حقیقتی که این نوشته را با آن آغاز می نمایم و کتاب خود را با آن می گشایم کتاب عقل و فضایل دانش و رفعت مرتبه اهل آن و بزرگواری شخصیت شان و نقصان جهل و بی شخصیت بودن اهل آن و سقوط منزلت ایشان است چرا که عقل چون قطب آسیا است که چرخ تکلیف بر محور آن میچرخد و سپس در باب وجوب علم آموزی و صفت علم ،اصناف علم ،ثواب عالم و متعلم و صفت علماء و..احادیثی می آورد در باب حجت میفرماید :من کتاب حجت را تا حدی مبسوط و مشروح قرار دادم گرچه به اندازه ای که شایسته بود آن را کامل نکردم زیرا خوش نداشتم از حظ و نصیب آن بکاهم .
در مجموع ابواب اصول کافی به شرح زیر است کتابُ العقل و الجهل کتاب فَضل العِلم که در ۲۲ باب شکل گرفته است کتابُ التَوحید که دارای ۳۵ باب است کتابُ الحُجَّهکه خود شامل ۱۳۰ باب است و احادیثی در آن جمع شده ضرورت امامت، اسامی امامان شیعه، صفات ائمه، زندگی آنان و دلایل اثبات امامت ایشان را بیان میکنند کتابُ الایمان والکُفر که دارای ۲۰۹ باب است کتابُ الدعاء با ۶۰ باب کتابُ فَضل القرآن در ۱۴ باب کتابُ العِشْرَه که دارای ۲۹ باب است.کل احادیث کافی بیشتر از شانزده هزار است کتاب کافی یکی از کتب اربعه شیعه امامیه است شروح و حواشی بر کافی نوشته شده است که بهترین آنها مرآه العقول علامه مجلسی رحمه الله است . نسخه حاضر از ابتدا تا کتاب العشره را دارد و کامل است این نسخه در انتهاء روضه کافی را هم دارد کتاب روضه کافی حاوى احادیثى پراکنده و یا بعبارتی کشکولى از سخنان منسوب به ائمه(ع) است و دلیل انتخاب آنها، تنوع مطالب و ملالآور نبودن، عنوان شده است. داستان، پند، نکات اعتقادى، معجزه، کرامت، رفتار اخلاقى، بیان پارهاى از واقعیات، نامههایى از ائمه(ع)، ظهور امام زمان و نشانه آن، سخنانى از انبیا و گاه مباحث فقهى، محور احادیث برگزیده را تشکیل مىدهند.
انجامه: قد شرفنی الله بمقابله هذا النسخه الشریفه بقدر الجهد و الطاقه اقل الطلبه و تراب اقدم آل محمد محمد باقر الموسوی الهمدانی-در مقابلش نوشته: و از طالبان دین مبین و مطیعان ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین ملتمس آنکه که کاتب را و تراب اقدام آل محمد را بدعای خیر یاد نمایند و السلام علی من اتبع الهدی (کاتب و مقابله کننده یکی است )
موجودی نسخه: مکرر توسط ناشران داخلی و خارجی چاپ شده است .
منابع: ذریعه ۲۴۵/۱۷-۲۴۶
تصحیح و حاشیهنویسی: متن در حاشیه تصحیح شده است . حاشیه ورق 200 : توفیق مقابله اصول کافی از روی تسخه مرحوم المغفور المجتهد الزمانی آخوند مولانا محمد صادق المدرس یافت اقل الطلبه تراب اقدام آل محمد محمد باقر الموسوی الهمدانی غفر الله له و لوالدیه و قاریه- ورق 239: قد شرفنی الله بمقابله هذا النسخه بقدر الجهد و الطاقه اقل الطلبه و تراب اقدام آل محمد (ص) محمد باقر الموسوی الهمدانی و از طالبان دین مبین و مطیعان ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین ملتمس آنکه کاتب را و تراب اقدام آل محمد را بدعای خیر یاد نمایند وَالسَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى -یادداشت ابتدای کتاب :روز پنچ شنبه نوزدهم شهر ذی القعده الحرام سنه 1191 شروع در مقابله شد اقل الطلبه میر باقر.
عناوین: شنگرف
آرایهها: صفحات مجدول زرد و لاجورد دارد
مالکیت و مهر: مال آقا میرزا ابراهیم مقدس- در دار الخلافه طهران مبلغ پانزده تومان ابتیاع شد سجع مهر بیضی کوچک خط نستعلیق (عبده الراجی محمد)-قد انتقل الیّ بالمعاوضه الصحیحه الشرعیه (مهر بیضی ناخوانا)
یادداشتهای مربوط به کتابخانه: مهر مربع (اموال دولتی وزارت معارف شماره 2755)-
برافزوده: تاریخ 11 رجب المرجب … در دار السلطنه اصفهان مرقوم رسم رقم (چند کلمه پاک شده ) جناب مقدس (بقیه ناخوانا است)-اصول کافی تمام در یک جلد کتابخانه (ناخوانا )
رکابهدار. جزو: ۸ برگی.
آسیبدیدگی: رطوبت خورده سه صفحه آخر بالای صفحه پوسیدگی دارد .ورق 4 و دو ورق آخر از هم باز شده است .
برگ: 308 ورق -620ص- سطر: 27 سطر
جلد: قطع رحلی تیماج مشکی
اندازه جلد: 25×36 شماره 14
تعداد عکس با جلد: 311 فریم
واقف: «هو» حسب الامر حضرت حجه الاسلام آقای امام جمعه این کتاب مستطاب بابت حق الکتابه مدرسه مبارکه فخریه طهران ابتیاع و وقف گردید فی سنه 1311ه.ق
